ზვიად გამსახურდია

აპრილი 1, 2017

მორის მუსერიძე: ზვიად გამსახურდიას „შეცდომები“

Filed under: Uncategorized — georgianeli @ 5:57 PM

x_f434f166.jpg
1995 წლის 27. ივლისს, მერაბ კოსტავას სახლ-მუზეუმში საქართველოს პოლიტიკურ პარტიათა და ორგანიზაციათა გაერთიანება „მრგვალი მაგიდა-თავისუფალი საქართველოს“ მიერ გამართულ პრეს-კონფერენციაზე ერთ-ერთმა ჟურნალისტმა იკითხა: „რა შეცდომები ჰქონდა ზვიად გამსახურდიას?!“ როგორც ჩანს ვიღაცას კვლავაც აინტერესებს ზვიად გამსახურდიას „შეცდომები“. ამიტომ წარმოვადგენ არასრულ ნუსხას ამ „შეცდომებისა“, რომლებიც ქართველი და უცხოელი დემოკრატებისა კარგად არის ცნობილი. ვფიქრობ, აუცილებელია რომ დრო და დრო შევახსენოთ ეს „შეცდომები“ „დემოკრატებს“ რათა რომელიმე „შეცდომა“ არ დარჩეთ „გამოუსწორებელი“. ჯერ დავასახელებ უმთავრეს პოლიტიკურ „შეცდომებს“.

პირველი “შეცდომა”: 1990 წლის 28 ოქტომბერს ნამდვილ, პერიოდულ, პატიოსან დემოკრატიულ, მრავალპრტიულ არჩევნებში დაამარცხა კომუნისტები. დემოკრატიული მსოფლიოსთვის ეს იყო მოულოდნელი, უჩვეულო ფაქტი, რადგან “სამყაროს არქიტექტორ მამათა” გეგმით ხელისუფლებაში უნდა მოსულიყო ვინმე კომუნისტი, რომელსაც მერე გაადემოკრატებდნენ, და რომელიც, ცხადია იქნებოდა მარიონეტი. მათ სულაც არ სჭირდებოდათ “ნაციონალისტი” ზვიად გამსახურდია. “მსოფლიოს ბრძენმა მამებმა” ვერ გამოითვალეს ქართველი ერის დაუნჯებული უკვდავი ნება თავისუფლების მოპოვებისა და ღირსეულად ვერ შეაფასეს ზვიად გამსახურდიას ღვთივკურთხეული არსება. ამან გააოგნა და გაამწარა არა მხოლოდ დამხობილი კომუნისტები (რომლებიც გადმოკრატებას ელოდნენ), არამედ მთელი მსოფლიოს დემოკრატებიც, რადგანაც ზვიად გამსახურდიამ ხელი შეუშალა კომუნისტთა გადემოკრატების საერთაშორისო გეგმის განხორციელებას, ანუ როგორც უფრო მოგვიანებით განაცხადა აშშ-ს პრეზიდენტმა, შავმა რასისტ-მასონმა ჯორჯ ბუშმა: “იგი დინების საწინააღმდეგოდ მიცურავს”. რას იზამ, ზვიად გამსახურდია ხომ მთელი თავისი ცხოვრებით სულ მუდამ დინების საწინააღმდეგოდ ცურავდა! საპირისპიროდ ცოცხალი კალმახები მიცურავენ, ხოლო დინების გაყოლებით კო – ოდენ მკვდარი თევზები! იმ დროისთვის ზვიად გამსახურდია იყო ერთადერთი ხელისუფალი თავისი ქვეყნისა, რომელიც არ ემორჩილებოდა უცხოთა ნებას! ამიტომაც გამოაცხადეს “აგრესიულ ნაციონალისტად”, “დიქტატორად”.

მეორე “შეცდომა”: 1991 წლის 31 მარტს გამართა საყოველთაო-სახალხო რეფერენდუმი, რომლის შედეგადაც საქართველოს მოსახლეობის უმრავლესობამ ისურვა დამოუკიდებლობა. გავიხსენოთ, რომ ეს რეფერენდუმი გაიმართა მაშინ, როცა ჯერაც არ იყო დაშლილი საბჭოთა კავშირი, პირიქით, 17 მარტის რეფერნდუმით რუსეთმა სცადა კიდევაც სსრკ-ს შენარჩუნება. გავიხსენოთ ისიც, რომ სსრკ-ს შენარჩუნებას ხმა მისცა ე.შევარდნაძემ, რომელმაც მონაწილეობა არ მიიღო 31 მარტის რეფერენდუმში, რადგანაც არ იყო საქართველოს მოქალაქე. ეს ის დრო იყო როდესაც მ.გორბაჩოვი წამდაუწუმ ემუქრებოდა ზვიად გამსახურდიას აფხაზეთის და სამაჩაბლოს წართმევით. 31 მარტის რეფერენდუმის უმთავრესი პოლიტიკური ღირებულება ის იყო, რომ იგი გაიმართა საქართველოს რესპუბლიკის იურისდიქციის ქვეშ მყოფ მთლიან ტერიტორიაზე. ამის ფასი განსაკუთრებით ახლა ჩანს, როცა ე.შევარდნაძე ფიქრობს რეფერენდუმის მოწყობას ტერიტორიულად დაქუცმაცებულ ქვეყანაში, რათა იურიდიულადაც დააფიქსიროს აფხაზეთის და სამაჩაბლოს ჩამოცილება!

მესამე “შეცდომა”: 1991 წლის 9 აპრილს გამოაცხადა საქართველოს რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი. გავიხსენოთ, რომ სწორედ ამ აქტის საფუძველზე მიიღეს საქართველოს რესპუბლიკა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრად და არა შევარდნაძის ე.წ. “ავტორიტეტის”, “ფენომენის”, “დიდი პოლიტიკოსობის” თუ “მშვიდობის მტრედობის” წყალობით! ამის დასტურად წარმოგიდგენთ საქართველოში “გაერო”-ს მუდმივი წარმომადგენლის სტარჩევიჩის ნათქვამს: “რეფერენდუმის შედეგი და რამდენიმე დღის მერე 9 აპრილს მიღებული დამოუკიდებლობის აქტი გახდა საფუძველი, რომ საქართველოს რესპუბლიკა მიღებულია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში”. ჩვენთვის სამწუხარო კი ის არის, რომ ამავე სტარჩევიჩის თვალწინ მისივე წაყრუებით ე.შევარდნაძემ დამოუკიდებლობა დააკარგვინა საქართველოს და თავი ამოაყოფინა ე.წ. დსთ-ში!

მეოთხე “შეცდომა”: 1991 წლის 26 მაისს გამართა პრეზიდენტის არჩევნები, რომლის შედეგადაც საქართველოს რესპუბლიკის პირველ პრეზიდენტად მოსახლეობამ აირჩია ზვიად გამსახურდია. სწორედ რომ პირველ პრეზიდენტად! საქმე ის არის, რომ დღევანდელი სოც.დემოკრატები პირველ პრეზიდენტად არასწირად მოიხსენიებენ ნოე ჟორდანიას, რომელიც იყო მთავრობის თავმჯდომარე. თანაც ცნობილია მისი პოზიცია, რომელიც თავდაპირველად სრულიადაც არ ითვალისწინებდა საქართველოს დამოუკიდებლობას.

მეხუთე “შეცდომა”: 1991 წლის 21 დეკემბერს ქ.ალმა-ატაში ხელი არ მოაწერა ახალ ე.წ. სამოკავშირო ხელშეკრულებას, რომელიც შემდგომ დასაბამი გახდა ე.წ. “დსთ”-ს შეკოწიწებისა. ზვიად გამსახურდიამ ამჯერადაც დინების საწინააღმდეგოდ გასცურა! შეგახსენებთ, რომ ბუშ-გორბაჩოვის იმ საიდუმლო გარიგებით, რომელიც შედგა მანამდე კუნძულ მალტაზე, საბჭოთა კავშირიდან თავისუფლდებოდნენ მხოლოდ ბალტიის რესპუბლიკები, დანარჩენი 12 კი უნდა დარჩენილიყვნენ მომავალ “დსთ”-ში. გაცნობებთ, რომ ეს ფაქტი ხმამაღლა დაადასტურა 1995 წლის ივლისის თვის ერთ-ერთი სატელევიზიო გამოსვლისას საბჭოთა კავშირის ყოფილმა საგარეო საქმეთა მინისტრმა ბესმერტნიხმა. ზვიად გამსახურდიამ კი ჩაშალა ბუშ-გორბაჩოვის გეგმა: 1991 წლის 21 დეკემბერს 15:00 საათის შემდეგ საქართველოს რესპუბლიკა გახდა პოლიტიკურად დე-იურე დამოუკიდებელი ქვეყანა! ეს ვერ აიტანეს ქართველმა კომუნისტებმა და უცხოელმა დემოკრატებმა – 1991 წლის 22 დეკემბერს ყუმბარები დაუშინეს ზვიად გამსახურდიას! ეს იმ დროს, როცა საქართველოს რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა ბევრმა ქვეყანამ ცნო, ხოლო მათი რიცხვი 26 იყო 1992 წლის 6 იანვრისთვის, როცა ზვიად გამსახურდიამ დასტოვა უზენაესი საბჭოს შენობა.

მეექვსე “შეცდომა”: უპირველესადვე იზრუნა საქართველოს რესპუბლიკის კონსტიტუციაზე. გავიხსენოთ, რომ უკვე 1990 წლის 14, 15, 22 ნოემბერს, 11, 26 დეკემბერს, 1991 წლის 29 იანვარს, 27,28 თებერვალს, 20 მარტს და სულ ბოლოს მაისის თვეში საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესმა საბჭომ კანონებით შეიტანა ცვლილებები და დამატებები 1978 წლის კონსტიტუციაში. გაცხადდა, რომ ეს კონსტიტუცია იყო გარდამავალი დროის კონსტიტუცია, რომელიც თანმიმდევრულად უმჯობესდებოდა და ბოლოს მიიღებდა სრულიად დახვეწილ სახეს, შესაბამის საერთაშორისო საუკეთესო სტანდარტებისა. ამ ფაქტის განსაკუთრებული ღირებულება გამოჩნდა დღეს როცა ე.შევარდნაძის უკანონო მართველობა ასე საცოდავად ჯახირობს კონსტიტუციის მისაღებად!

მეშვიდე “შეცდომა”: საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე განლაგებულ რუსის ჯარს მიანიჭა საოკუპაციო ჯარის სტატუსი.

მერევე “შეცდომა”: შეინარჩუნა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობა. მოქნილი პოლიტიკით თავიდან აიცილა ე.წ. “ეთნო კონფლიქტი” აფხაზეთში; გააუქმა ე.წ. “სამხრე ოსეთის ავტონომიური ოლქი”; შეაჩერა დემოგრაფიული ექსპანსია მესხეთელი თურქებისა, აღკვეთა უცხოთა მიერ ქართველთა და აფხაზთა გენოციდის განხორციელების მზაკვრული გეგმა და სხვა.

მეცხრე “შეცდომა”: საგანგებოდ იზრუნა კავკასიის სახლის შემქმნაზე (ამ მიზნით სცნო ჩეჩნეთის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა).

მეათე “შეცდომა”: ამხილა ამორალობა კაპიტალიზმისა. გავიხსენოთ, რომ ჯერ კიდევ 1977 წელს დაწერა ზვიად გამსახურდიამ ცნობილი გაფრთხილება-მხილება: “დილემა კაცობრიობის წინაშე”, რომელიც ავტორთან ერთად 1977 წლის 7 აპრილს დააპატიმრეს და განთავისუფლდა მხოლოდ 1991 წლის იანვარში (იხ.”ლიტ.სქ”, 28.ივნისი, 1991წ.). ამ წერილის დედააზრი მოკლედ ასეთია: მართალია კაპიტალიზმმა ადამიანებს მისცა მატერიალური კეთილდღეობა, მაგრამ სამაგიეროდ გამოუფიტა სულიერი სამყარო, შეჰყარა უზნეობანი. საინტერესო ფაქტია, რომ ამ დასკვნამდე თვით კაპიტალიზმის სამფლობელოშიც ბევრი მივიდა. მოვიხმობ მხოლოდ ერთ მაგალითს: ჟურნალ “ამერიკის” (რუსულ ენაზე) 1991 წლის აპრილის თვის ნომერში დაბეჭდილია ინგლისელი ისტორიკოსის პოლ ჯონსონის სტატია, რომელსაც აქვს მეტად საგულისხმო სათაური – “გავხადოთ კაპიტალიზმი მორალური”. გთავაზობთ ერთ ნაწყვეტს ამ სტატიიდან: “ადამიანი ხომ არა მხოლოდ ხორციელი არამედ სულიერ არსებაც არის, და ის ვერ იქნება კმაყოფილი, თუკი არ გძნობს, რომ ემსახურება ზნეობრივ მიზანს, თუნდაც ფართობითად არასრუყოფილად. აი, ამ მხრივ კაპიტალიზმი ნაკლულოვანია”. “კაპიტალიზმი მისი სიძლიერის და ეფექტურობის საფუძველი – საბაზრო სისტემა – ისახავს მხოლოდ ერთ მიზანს. ის ბრმა არის ისეთი ფაქტორების მიმართ, როგორიც არის კლასობრივი და რასსიული კუთვნილება, კანის ფერი, რელიგია და სქესი, ნაციონალურობა და რწმენანი, კეთილი და ბოროტი. ის მატერიალურია, უგულოა და დაცლილია ადამიანურ თვისებათგან”. “სადამდე მიგვიყვანა ამან? სერიოზულ მორალურ პრობლემებამდე. შემიძლია ეს გამოვსახო ერთი ფრაზიდ: როგორ შთავბეროთ ზნეობრივი არსი კაპიტალიზმს ტრიუმფალურ სვლაში?”. დილემა კაცობრიობის წინაშე იმის გამო გაჩნდა, რომ კაპიტალიზმმა ხელყო ბიბლიური წესი ადამიანის ცხოვრებისა: ჯერ სული, მერე ხორცი ანუ ცნობიერება განსაზღვრავს ყოფიერებას. სულაც არ მიკვირს, როცა მასონი ჯორჯ ბუში აცხადებს: “ამერიკის კომერციული, პოლიტიკური და საერთაშორისო კეთოლდღეობის ფუნდამენტად იქცა აშშ-ს კონსტიტუცია…” როგორც ვხედავთ, აქ პირველ ადგილზედ დგას კომერციული კეთილდღეობა და არც კი არის ნახსენები სულიერი, ზნეობრივი, მორალური კეთილდღეობა! ჯორჯ ბუშის ფონზე ცოტა მიკვირს (და არც მიკვირს) ქართველი ბიბლიოლოგის, ფოლკლორისტის პროფესორ ზურაბ კიკნაძის ამონაკვნესი: “სამწუხაროდ, სწორი აღმოჩნდა თეზისი: ყოფიერება განსაზღვრავს ცნობიერებას” (“საქართველო” N.21, 1994 წელი). აი ზვიად გამსახურდია კი სულ მუდამ ბიბლიური წესით ცხოვრობდა თავად და იღვწოდა კიდეც იმისთვის, რომ თავისი ქვეყნის სახელმწიფროება აეგო, უპირველესად სულიერი, ზნეობრივი, მორალური სრულყოფილების და არა კომერციული კეთილდღეობის საფუძველზე. მსოფლიოს ქვეყნებს სთავაზობდა, რომ სახელმწიფოთა შორის თანამშრომლობის და ურთიერთობის პრიორიტეტულ პრინციპად ყოფილიყო უმაღლესი ზნეობრიობა და არა ეკონომიკური შესაძლებლობანი.

ასეთი თვალსაზრისი კი იმ ეტაპზე მიუღებელი აღმოჩნდა კაპიტალიზმისათვის, და ამიტომ გააცხადა ჯორჯ ბუშმა, რომ ზვიად გამსახურდია „მიცურავსო დინების საწინააღმდეგოდ“! სწორედ მის ამ განცხადებას მოჰყვა დევნა ზვიად გამსახურდიასი!

 

წყარო: მორის მუსერიძე: ზვიად გამსახურდიას „შეცდომები“

Advertisements

გიორგი არქანია – მითები ზვიად გამსახურდიას შესახებ

Filed under: Uncategorized — georgianeli @ 5:53 PM

x_2510126d.jpg
საქართველოს უახლოეს ისტორიაში ყველაზე „საკამათო“ პიროვნება უდავოდ ზვიად გამსახურდიაა – მწერალი, მეცნიერი, მთარგმნელი, დისიდენტი და დამოუკიდებელი საქართველოს პირველი პრეზიდენტი. წლების განმავლობაში ამ ადამიანის შესახებ უამრავი ჭორი თუ მცდარი მოსაზრება ჩამოყალიბდა და საზოგადოებაში მითების სახით მყარად დამკვიდრდა. საჭიროდ ჩავთვალე, მოკლედ გავაანალიზო რამდენიმე მათგანი, მითუმეტეს, რომ მოვლენების უშუალო მონაწილე არ ვყოფილვარ (დავიბადე 1995 წელს) და მკითხველი სუბიექტურობას ვერ დამწამებს.

მითი1. ზვიად გამსახურდიამ დისიდენტური საქმიანობა მოინანია

გამსახურდიაზე საუბრისას ხშირად იხსენებენ მის ცნობილ „მონანიებას“. 1978 წელს ქართული ეროვნული მოძრაობის ორი ლიდერი – ზვიად გამსახურდია და მერაბ კოსტავა „ანტისაბჭოთა საქმიანობისათვის“ დააპატიმრეს. ორივეს ქვეყნიდან შორს და დიდხან გადასახლება ემუქრებოდა, რაც არათუ დააზარალებდა ეროვნულ მოძრაობას, არამედ სიცოცხლისუნარიანობასაც დაუკარგავდა მას. მერაბ კოსტავასთან შეთანხმებით, ზვიად გამსახურდიამ წარმოსთქვა „მონანიების“ ტექსტი და სინანული გამოხატა გარკვეული დისიდენტური მატერიალების გავრცელების გამო. საბჭოთა ხელისუფლებამ და გამსახურდიას მოწინააღმდეგეთა ბანაკმა „მონანიების“ ჩანაწერი შემდგომში მრავალჯერ გამოიყენა მისი ავტორიტეტის შესალახად.

გადასახლებიდან დაბრუნების შემდეგ, 1987 წლის მაისში, მერაბ კოსტავამ განაცხადა: „ამ ყველაფრის შესახებ სიმართლე ჩემზე უკეთ არავინ იცის… სასამართლოზე ზ.გამსახურდია არ უარყოფდა და არ ინანიებდა უფლებათა დამცველის პატრიოტულ საქმიანობას, რაც ჩანდა მის სტატიებში ქართული ეკლესიის, ქართული ენის, კულტურული ძეგლების, პატიმართა მდგომარეობის შესახებ, ასევე საქართველოს ჰელსინკის ჯგუფის დოკუმენტებსა და განცხადებებში… სასამართლოზე ზვიად გამსახურდიამ შეცდომად აღიარა და მოინანია მხოლოდ ზოგიერთი მატერიალის გამრავლება და გავრცელება, რომლებიც არ ეკუთვნოდა მის კალამს; მაგრამ პრესამ საქმე წარმოაჩინა ისე, თითქოს, მან უარი თქვა თავის ძირითად საქმიანობაზე. სინამდვილეში ის მხოლოდ რამდენიმე მცდარ ქმედებაზე საუბრობდა. მან „მოინანია“ არა როგორც უფლებათა დამცველმა, არამედ როგორც გამომცემელმა.

ამ ყველაფერთან დაკავშირებით აქვე მინდა აღვნიშნო, რომ საქმესთან გაცნობის მიზნით შემდგარი შეხვედრების დროს ჩვენ წინასწარ შევთანხმდით. სასამართლოზე ჩემი უკომპრომისო პოზიცია (მე თავი დამნაშავედ არ ვცანი) და ზ. გამსახურდიას ნაწილობრივ კომპრომისული პოზიცია იყო ჩვენს შორის წინასწარ შეთანხმებული და მიზანმიმართული. ჩვენ ასევე შევთანხმდით, რომ დევნილობაში მყოფი ზ. გამსახურდია პრეზიდიუმს გაუგზავნიდა თხოვნას განთავისუფლებისა და საქართველოში ჩემზე ადრე დაბრუნების შესახებ, რაც აუცილებელი იყო ჩვენი საერთო საქმისათვის, ჩვენი დანარჩენი მოთხოვნების შესრულებისა და პატრიოტული ძალების დარეგულირებისათვის. მინდა აქვე აღვნიშნო, რომ ზ. გამსახურდიამ ეს ყველაფერი შეასრულა და გათავისუფლების შემდეგ უფლებათა დამცველის საქმიანობა გააგრძელა.

ზვიად გამსახურდიას ნაბიჯს და მის პოზიციას არამხოლოდ ვამართლებ, უფრო მეტიც – იმ სიტუაციაში ვთვლი მას აუცილებლად. ის, ვინც თავის სიცოცხლეს სწირავდა სიმართლისა და სამშობლოსათვის, მსხვერპლად გაიღო თავისი თავმოყვარეობა, რაც უფრო მაღლა დგას, ვიდრე პირველი მსხვერპლი“.

მოწინააღმდეგეები გამსახურდიას საკმაოდ პარადოქსულად უდგებიან, ერთი მხრივ უწუნებენ მსგავს ტაქტიკურ ნაბიჯს, მეორე მხრივ კი ბრალს სდებენ სიხისტესა და რადიკალიზმში. რაც მთავარია, ყველაზე მეტად მას აკრიტიკებდნენ ის ადამიანები, საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში თავს საკმაოდ კომფორტულადრომ გრძნობდნენ!

უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ 1978 წელს გამსახურდია პირველად და უკანასკნელად არ დაუკავებიათ – დისიდენტური საქმიანობისათვის მას არაერთხელ მოუხდია სასჯელი. პირველად დააპატიმრეს 1956 წელს მერაბ კოსტავასთან, გურამ დოჩანაშვილთან და სხვა თანამოაზრეებთან ერთად ანტისაბჭოთა პროკლამაციების გავრცელებისათვის. მაშინ ის მხოლოდ ჩვიდმეტი წლის იყო.

მითი 2. ზვიად გამსახურდიას ეკუთვნის ლოზუნგი „საქართველო ქართველებისათვის“ და ის დისკრიმინაციულ პოლიტიკას ატარებდა ეთნიკური უმცირესობების წინააღმდეგ.

დღემდე ბევრი ფიქრობს, რომ ლოზუნგი „საქართველო ქართველებისათვის“ ზვიად გამსახურდიას ეკუთვნის, თუმცა, მას არც ერთ განცხადებაში, არც ერთ მიტინგზე მსგავსი ფრაზა არ გამოუყენებია. სინამდვილეში ეს მოწოდება გიორგი ჭანტურიას „ეროვნულ-დემოკრატიულ პარტიის“ პროგრამულ დოკუმენტში ეწერა. ჭანტურია მაშინ განმარტავდა, რომ „საქართველო ქართველებისათვის“ არ იყო ეთნიკური უმცირესობების საწინააღმდეგო ლოზუნგი. ვითარება ისე შეიცვალა, რომ მან და მისმა მომხრეებმა ეს ლოზუნგი გამსახურდიას „გადაულოცეს“ და იგი სხვა ეთნოსების მტრად მონათლეს. 1990 წლის ივლისში, პრაღაში ჩატარებულ დისიდენტთა და უფლებათა დამცველთა საერთაშორისო კონფერენციაზე მიიღეს „რეზოლუცია #24 საქართველოში ეთნიკური კონფლიქტების შესახებ“. მასში ჩაიწერა: „ჩვენს შეშფოთებას იწვევს ის, რომ ქართულ ეროვნულ მოძრაობაში გამოიყო ცალკეული პირებისა და ორგანიზაციების ჯგუფი, რომელიც დგას ეროვნული შეუწყნარებლობის, ანტიდემოკრატიზმისა და ეთნოსთა შორის არსებული პრობლემების ძალისმიერი მეთოდებით გადაწყვეტის პოზიციაზე. გამსახურდიას ალიანსის ქმედებები ეწინააღმდეგება ჰელსინკის შეხვედრის შემაჯამებელ აქტში ფორმულირებულ საერთაშორისო ნორმებს ადამიანის უფლებათა შესახებ“. ეს ინფორმაცია კონფერენციას გამსახურდიას მოწინააღმდეგე ქართველმა დისიდენტებმა (გ. ჭანტურია, ი. სარიშვილი, ძმები გუდავები) მიაწოდეს.

„ქართველი დემოკრატების“ ასეთმა საქმიანობამ, თვრამეტი წლის შემდეგ, რუსეთის პრეზიდენტ დიმიტრი მედვედევს უფრო დიდი აბსურდი ათქმევინა: „1991 წელს, საქართველოს პრეზიდენტმა გამსახურდიამ ლოზუნგით „საქართველო ქართველებისათვის“ ბრძანა სოხუმისა და ცხინვალის შტურმი. ათასობით დაღუპული, ათი ათასობით დევნილი, განადგურებული სოფლები – აი, ამ ყველაფრის შედეგი“ – ამ ციტატის სერიოზულად აღქმა წარმოუდგენელია; რუსეთის პრეზიდენტმა კარგად იცოდა, რომ გამსახურდიას მმართველობის პერიოდში სოხუმზე და ცხინვალზე არანაირი შტურმი არ განხორციელებულა, უბრალოდ ხომ უნდა გაემართლებინა „ქართველების მიერ ჩაგრული“ აფხაზების და ოსების „დაცვა“?!

სახალხო ფრონტის ყრილობაზე ზვიად გამსახურდიამ განაცხადა: „საქართველო არის ქართველების ქვეყანა, ეს აქსიომა უნდა იყოს წარმოდგენილი და არეკლილი ამ პროგრამაში და კონსტიტუცია უნდა გამოხატავდეს ქართველი ერის ინტერესებს და ამავე დროს ყველა პიროვნების ინტერესებს რა ეროვნებისაც არ უნდა იყოს ის“. გამსახურდიას საქმიანობა მიმართული იყო ქართველი ერის უფლებების დაცვისაკენ, მაგრამ ეს არ გულისხმობდა სხვა ეთნიკური ელემენტების ჩაგვრას. ზვიად გამსახურდიას ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ არცერთ ეთნიკურ ჯგუფს ზეწოლა და დევნა არ განუცდია, პირიქით, რესპუბლიკის მოქალაქეობა მიიღო ყველამ, ვინც ცხოვრობდა საქართველოს ტერიტორიაზე.

ისევ პარადოქსთან გვაქვს საქმე -ერთი და იგივე ხალხი გამსახურდიას ეთნიკური უმცირესობების დევნაში ადანაშაულებს და ამავე დროს აფხაზეთის მიმართ „აპართეიდული“ კანონის მიღებას აბრალებს. ამ კანონის მიხედვით, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლეს საბჭოში იყო 65 დეპუტატი: 28 აფხაზი, 26 – ქართველი, 11 – სხვა ეროვნების წარმომადგენელი. უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე იქნებოდა აფხაზი, მისი პირველი მოადგილე – ქართველი, მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარეც ქართველი უნდა ყოფილიყო. ამავე დროს, კონსტიტუციაში შეტანილი ცვლილებების საფუძველზე, ვერცერთ მნიშვნელოვან გადაწყვეტლება ვერ მიიღებდნენ აფხაზებისა და ქართველების კონსესუსის გარეშე. ამ ნაბიჯმა აფხაზი სეპარატისტების გამოსვლები ჩააქრო და გამსხურდიას მმართველობის პერიოდში (1992 წლის 6 იანვრამდე) საქართველოს ტერიტორიულ მთლიანობას არანაირი საფრთხე არ დამუქრებია.

გამოდის, რომ გამსახურდია უმცირესობებს სდევნიდა და ამავდროულად მათ უფლებებს მნიშვნელოვნად ზრდიდა?!

მითი 3. ზვიად გამსახურდიამ დამოუკიდებლობის მისაღწევად რადიკალური და სისხლიანი გზა აირჩია

მრავალი ადამიანი ამბობს, რომ საბჭოთა კავშირი ისედაც დაინგრეოდა და ამდენი მიტინგი და არეულობა არ იყო საჭირო. ამ შემთხვევაშიც მთავარი ბრალდებული ზვიად გამსახურდიაა. პირველ რიგში უნდა ითქვას, რომ თავისით არაფერი ინგრევა, მითუმეტეს – მსოფლიოში უდიდესი იმპერია. მის ჩამოშლას მრავალმა ფაქტორმა შეუწყო ხელი, მათ შორის ეკონომიკურმა, საგარეო ფაქტორებმა და საბჭოთა კავშირის შიგნით გაშლილმა ეროვნულმა მოძრაობებმა.

9 აპრილის ტრაგედიის შემდეგ კომუნისტურმა პარტიამსაქართველოში რეალური ძალაუფლება დაკარგა, ეროვნული მოძრაობა კი გაძლიერდა. 1990 წელს ქართული ეროვნულ მოძრაობის წინაშე დადგა ამოცანა – მათ უნდა აერჩიათ მოვლენების განვითარების ძირითადი გზა. 1990 წლის მარტში უნდა ჩატარებულიყო საქართველოს უზენაესი საბჭოს არჩევნები. ეროვნული ძალების ნაწილმა (ილია ჭავჭავაძის საზოგადოება, სახალხო ფრონტი, რუსთაველის საზოგადოება და ა.შ) მასში მონაწილეობის გადაწყვეტილება მიიღო, ხოლო მეორე ბანაკმა (ზვიად გამსახურდია, გიორგი ჭანტურია, ირაკლი წერეთელი და სხვები) ბოიკოტი გამოუცხადა და ეროვნული ფორუმი ჩამოაყალიბა. ბოიკოტის ძირითადი მიზეზი იყო არჩევნების საბჭოური და არადემოკრატიული ფორმატი – მასში კომუნისტური პარტიის გარდა სხვა პოლიტიკურ ორგანიზაციებს მონაწილეობის მიღება არ შეეძლოთ; დაშვებული იყო მხოლოდ დამოუკიდებელი კანდიდატების წარდგენა. ბოიკოტმა შედეგიც გამოიღო – მარტის კენჭისყრა ჩაიშალა და იმავე წლის 28 ოქტომბერს დაინიშნა პირველი მრავალპარტიული არჩევნები საბჭოთა კავშირის ისტორიაში. ამის შემდეგ ზვიად გამსახურდიამ საარჩევნო პროცესში მონაწილეობის შესახებ განაცხადა და ჩამოაყალიბა საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა – თავისუფალი საქართველო“. ეროვნულ ფორუმში დარჩენილი ძალები აზრს არ იცვლიდნენ და ქმნიდნენ ხელისუფლების ალტერნატიულ ორგანოს – ეროვნულ კონგრესს. „კონგრესისტებმა“ ლამის სამკვდრო-სასიცოცხლო ბრძოლა გამოუცხადეს გამსახურდიას და ყველანაირად ცდილობდნენ მის დისკრედიტაციას, როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე მის ფარგლებს გარეთ. (შემდგომში „კონგრესისტები“ კომუნისტურ ნომენკლატურას უპრობლემოდ ამოუდგნენ გვერდში გამსახურდიას ხელისუფლების წინააღმდეგ).

1990 წლის 28 ოქტომბრის არჩევნებში მანდატების უმრავლესობა გამსახურდიას ბლოკმა მოიპოვა, საქართველოში კომუნისტური რეჟიმი მშვიდობიანად დასრულდა. ეროვნულმა ხელისუფლებამ პირველივე სესიაზე გააუქმა საბჭოთა სიმბოლიკები და გამოაცხადა გარდამავალი პერიოდის დაწყება, 1991 წლის 9 აპრილს კი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა აღადგინა. ამგვარად, კომუნისტური რეჟიმი არჩევნების გზით (ე.წ. „ლიტვური გზა“) შეიცვალა, რაც უდავოდ ზვიად გამსახურდიას დამსახურებაა.

მითი 4. ზვიად გამსახურდიამ 1991 წლის 31 მარტის რეფერენდუმის ჩატარება საკუთარ დაბადების დღეს დაამთხვია.

ზვიად გამსახურდიას ინიციატივით, 1991 წლის 31 მარტს, საქართველოში საყოველთაო რეფერენდუმი ჩატარდა. გამოკითხვის დროს ერთადერთი შეკითხვა იყო დასმული: „თანახმა ხართ თუ არა აღდგეს საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტის საფუძველზე?“. რეფერენდუმის მონაწილეთა უმრავლეოსობამ (99,08%), მათ შორის აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკასა და ცხინვალის რეგიონში, დადებითი პასუხი გასცა. სწრორედ ეს რეფერენდუმი იქცა სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენისა და ტერიტორიული მთლიანობის მტკიცე იურიდიულ გარანტად. სწორედ მას ეფუძნება საქართველოს კონსტიტუცია.

ხშირად გვსმენია, რომ ზვიად გამსახურდიამ რეფერენდუმის ჩატარების დღე საკუთარ დაბადების დღეს დაამთხვია, რაც სიმართლეს არ შეესაბამება. თენგიზ სიგუამ, რომელსაც „ზვიადისტობას“ ვერავინ დასწამებს, ერთ-ერთ სატელევიზიო ინტერვიუში განაცხადა: „დღეს ჭორსაც ავრცელებენ, რომ ეს ზვიად გამსახურდიამ თავის დაბადების დღეს დაამთხვიაო, 31 მარტს არის დაბადებული. ეს ტყუილია, მე უშუალოდ ჩართული ვიყავი და ერთ-ერთი აქტიური მონაწილე ვიყავი ამ რეფერენდუმის მომზადებისა და მას, ზვიადს, 24 მარტს უნდოდა ჩატარება… 24 მარტისათვის არ ვიყავით მზად და ამიტომ მე გადავაფიქრებინე ზვიადს და ერთი კვირით გადავატანინე. მაშინ არც გვიფიქრია არც ზვიადს და არც მე, რომ 31 მარტს მისი დაბადების დღე იყო და რომ ეს დღე ემთხვეოდა“.

რატომ მაინცდამაინც 31 მარტი? პასუხი მარტივია: რეფერენდუმის ჩატარება უნდა მოესწროთ 9 აპრილამდე და 24 მარტის მომდევნო კვირა დღე სწორედ 31 მარტს დაემთხვა.

მითი 5. ზვიად გამსახურდია „აგვისტოს პუტჩის“ ორგანიზატორებს დაემორჩილა და საქართველოს ეროვნული გვარდი დაშალა.

1991 წლის 19 აგვიტოს მოსკოვში ძალოვანი სტრუქტურების (უშიშროების კომიტეტი, თავდაცვის სამინისტრო, შინაგან საქმეთა სამინისტრო) ხელმძღვანელებმა, სსრკ-ს ვიცე-პრეზიდენტ გენადი იანაევის მეთაურობით, ჩამოაყალიბეს „საგანგებო სიტუაციათა სახელმწიფო კომიტეტი“ (ГКЧП) და ძალაუფლება ხელში ჩაიგდეს. ეს მოვლენა „აგვიტოს პუტჩის“ სახელითაა ცნობილი. პუტჩისტებმა გადააყენეს მიხეილ გორბაჩოვი, ზოგიერთ რეგიონში შემოიღეს საგანგებო მდგომარეობა და აკრძალეს ოპოზიციური პოლიტიკური ორგანიზაციები, მიტინგები და გასამხედროებული ფორმირებები. მათ მთავარ მიზანს საბჭოთა კავშირის მთლიანობის შენარჩუნება წარმოადგენდა.

19 აგვისტოს გამსახურდია ყაზბეგში იმყოფებოდა, იგი სასწრაფოდ თბილისში დაბრუნდა და მოქალაქეებს მოუწოდა დაეცვათ სიმშვიდე, არ აყოლოდნენ მოსალოდნელ პროვოკაციებს. იმავე დღეს თბილისში ჩამოვიდა სსრკ-ს თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, გენერალი ვლადიმერ შურავლიოვი;ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის თბილისის გარნიზონის ნაწილებმა კონტროლი დააწესეს თბილისის აეროპორტსა და რკინიგზის სადგურზე, საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული საბჭოთა სამხედრო ბაზები სრულ საბრძოლო მზადყოფნაში იყვნენ. შურავლიოვი შეხვდა გამსახურდიას და კატეგორიულად მოსთხოვა ეროვნული გვარდიის გაუქმება, წინააღმდეგ შემთხვევაში საბჭოთა ჯარი ქართულ გვარდიას გაანადგურებდა. საფრთხე დაემუქრა ქართული ეროვნული მოძრაობის ყველა მონაპოვარს.

გამსახურდიამ სიტუაცია ობიექტურად შეაფასა და ეროვნული გვარდიის სტატუსი დროებით შეცვალა- ის გახდა „განსკუთრებული დანიშნულების მილიციის ქვედანაყოფი“ და დაექვემდებარა შინაგან საქმეთა სამინისტროს. გვარდიის შემადგენლობა უცვლელი დარჩა, გაუქმდა მხოლოდ მისი მეთაურის თანამდებობა (რამაც თენგიზ კიტოვანი „გაანაწყენა“). მეორე დღეს ზვიად გამსახურდიამ საერთაშორისო საზოგადოებას განცხადებით მიმართა, მოსკოვში მომხდარი მოვლენები საქართველოსა და სხვა რესპუბლიკებისთვის საფრთხის შემცველ გადატრიალებად მონათლა და დასავლეთის სახელმწიფოებსსაქართველოს დამოუკიდებლობის აღიარება სთხოვა.

ამ მოვლენებთან დაკავშირებით ნოდარ ნათაძე იხსენებს: „მოსკოვში რომ პუტჩი მოხდა, ზვიადი ყაზბეგში იყო. თბილისი დაბნეულობამ მოიცვა, უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმი შეიკრიბა და ამ დროს ზვიადიც ჩამოვიდა. ძალიან მძიმე ვითარება იყო, პუტჩისტებმა განაცხადეს, რომ საბჭოთა კავშირის გაძლიერება უნდოდათ. ეს კი ნიშნავდა სისხლსა და ნგრევას საქართველოში და ჩვენს ისევ დამონებას. ზვიადმა მშვიდად თქვა, პუტჩი უნდა დავგმოთ, მაგრამ ისიც უნდა ვთქვათ, რომ ის სხვა სახელმწიფოში მოხდა და ვერ ჩავერევითო. ბოლოს კი დასძინა, ერთხელ მაინც მოვიქცეთ ისე, ჩვენი ქვეყანა სხვის ნანგრევებში არ მოყვესო. ასეც გავაკეთეთ. ოპოზიცია კი მოითხოვდა, ხელჩართულ ბრძოლაში ჩავრთულიყავით. იყო მიტინგები და გამოსვლები. განსაკუთრებით ედპ და გიორგი ჭანტურია აქტიურობდნენ. ბრალად გვდებდნენ, სამშობლოს უღალატეთო. მახსოვს, როდესაც პუტჩისტების თავკაცმა იანაევმა დაურეკა ზვიადს, გვერდით ვედექი. იანაევმა მხარდაჭერა მოითხოვა. ზვიადმა კი უპასუხა, მე ჩემი ქვეყნის დამოუკიდებლობისათვის ვიბრძვიო. მაშინ თბილისს ისე დავბომბავ, მისგან მტვერიც არ დარჩებაო… ამას ვერ შეძლებო, უთხრა ზვიადმა.“

ამგვარად, ზვიად გამსახურდია პუტჩისტებს არ დამორჩილებია და არც გვარდია გაუუქმებია, მას მხოლოდ სტატუსი შეუცვალა, რათა საბჭოთა ჯარისათვის ქართული გვარდიის განადგურებისა და თბილისზე კონტროლის აღების საბაბი არ მიეცა (სხვათა შორის, ასე მოხდა ესტონეთში – ტალინის აეროპორტში მედესანტეები გადმოსხდნენ, დედაქალაქის ცენტრში კი ტანკებისა და ჯავშანტრანსპორტიორების კოლონა შევიდა). სახელმწიფოს მეთაურის მხრიდან ეს აუცილებელი და ყველაზე სწორი ნაბიჯი იყო, მითუმეტეს, 9 აპრილის ჭრილობები ჯერაც არ იყო მოშუშებული.

საპასუხოდ, გვარდიის მეთაურმა თენგიზ კიტოვანმა გადაყენების ბრძანება არ მიიღო, დაუმორჩილებლობა გამოაცხადა და გვარდიის ნაწილთან ერთად რკონში დაბანაკდა. გამსახურდიას ოპოზიციამ კიტოვანი „პუტჩის წინააღმდეგ მებრძოლ რაინდად“ შერაცხა და „კრემლის შენიღბული და საშიში აგენტის – გამსახურდიას“ წინააღმდეგ ბრძოლაში გვერდში ამოიყენა. ზოგიერთი ოპოზიციური პარტია გვარდიის შიგნით ანტისახელისუფლებო პროკლამაციებსაც ავრცელებდა და მთავრობის დამხობისკენ მოუწოდებდა!

მითი 6. ზვიად გამსახურდიამ 2 სექტემბრის აქცია დაარბია, რამაც ქვეყანაში სამოქალაქო დაპირისპირება გამოიწვია.

1991 წლის 2 სექტემბერს სამართალდამცავებმა ეროვნულ-დემოკრატიულ პარტიას „კინოს სახლთან“ მიტინგის ჩატარების საშულება არ მისცეს. ოპოზიციონერებმა ძალით სცადეს ტერიტორიის დაკავება, რასაც შეტაკება მოჰყვა. დაშავდა რამდენიმე ადამიანი.

სინამდვილეში საქმე ასე მარტივად არ ყოფილა. 2 სექტემბრის მოვლენა გამსახურდიას ხელისუფლების წინააღმდეგ მიმართულ ჩვეულებრივ პროვოკაციას წარმოადგენდა. ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია „კინოს სახლის“ წინ საინფორმაციო მიტინგს ყოველ ორშაბათს ატარებდა. რატომ მოხდა დაპირისპირება მაინცდამაინც იმ დღეს, როცა საქართველოში ამერიკელი კონგრესმენები იმყოფებოდნენ და მთავრობის სახლში პრეზიდენტთან მოლაპარაკებებს აწარმოებდნენ?! თანაც, წინა დღით, უკვე ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ოპოზიციონერები აპირებდნენ რუსთაველის გამზირის მიმართულებით მსვლელობის გაგრძელებას და პრეზიდენტის მომხრეთა კარვების აღებას. საინტერესოა, რომ გამსახურდიას ხელისუფლების დამამხობლებმა მიტინგის დამრბევი პოლიციელების უმრავლესობა შემდგომში დააწინაურეს!

რაც ყველაზე მთავარია – პრეზიდენტსმიტინგის დარბევის ბრძანება არ გაუცია!

1991 წლის 14 სექტემბერს ზვიად გამსახურდია ბორის ელცინთან გაგზავნილ წერილში ამბობდა: „ზოგიერთმა გარემოებამ მაიძულა თქვენთვის მომემართა წერილით. როგორც მოგეხსენებათ, 2 სექტემბრიდან – ინციდენტის – თბილისში რესპუბლიკური მილიციისა და დემონსტრანტების შეტაკების დღიდან, რომლის შედეგად ტყვიით დაიჭრა სამი კაცი, ცენტრალურმა ტელევიზიამ და საბჭოთა პრესამ პრაქტიკულად დემოკრატიული საქართველოს დისკრედიტაციის კამპანია გააჩაღეს. ყოველივე ეს ხდება იმის შესახებ ჩემი განცხადების მიუხედავად, რომ საქართველოს ხელისუფლებას არ გაუცია მომიტინგეთა გარეკვის ბრძანება და რომ გამოძიების დამთავრების შემდეგ დამნაშავენი, ვინც უნდა იყვნენ ისინი, პასუხისგებაში მიეცემიან.“

ცხადია, ოპოზიციონერებმა და ძალოვანი სტრუქტურების შიგნით გარკვეულმა ჯგუფებმა „ივაჟკაცეს“ და მიაღწიეს უმთავრეს მიზანს – დასავლეთის თვალში გამსახურდიას ხელისუფლების საბოლოო დისკრედიტაციას. ეს მოვლენა გარდამტეხი აღმოჩნდა – 2 სექტემბრის შემდეგ ოპოზიცია „დიქტატორ გამსახურდიას“ წინააღმდეგ ორმაგად გააქტიურდა. პროცესებში ჩაერთო თენგიზ კიტოვანიც; მან განაცხადა, რომ არ ემორჩილებოდა იმ პრეზიდენტს, რომელიც „საკუთარ ხალხს ტყვიას ესროდა“ და 3 სექტემბერს შავნაბადაზე დაბანაკდა. პროცესი 6 იანვარს გამსახურდიას ხელისუფლების დამხობით დასრულდა.

მითი 7. ზვიად გამსახურდიამ შეინარჩუნა საბჭოთა ეკონომიკური სისტემა და არ ჩაატარა პრივატიზაცია.

გამსახურდიას გუნდი მხოლოდ „ჩაისა და ბორჯომის იმედად“ არ ყოფილა. „მრგვალი მაგიდის“ წინასაარჩევნო პროგრამაში ეკონომიკის სფეროში განსახორციელებელი გეგმები საკმაოდ კარგად იყო გაწერილი. ყველაზე მნიშნელოვანი გახლდათ საბჭოთა გეგმიური სისტემის ჩანაცვლება თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკითა და მიწის კერძო საკუთრებაში გადასვლა. მართალია, გამსახურდიას ხელისუფლაბამ პრივატიზაციის კანონის მიღება დააგვიანა და შესაბამისი ქმედებების განხორციელებაც საკმაოდ ნელა მიმდინარეობდა (რაც პოლიტიკური თვალსაზრისით წამგებიანი ნაბიჯი იყო), მაგრამ ამას აქვს ობიექტური ახსნა: საბჭოთა სისტემა თითქმის სამოცდაათი წლის განმავლობაში შენდებოდა და ხელის ერთი მოსმით მას ვერ დაანგრევდნენ; თავისუფალ ბაზარზე მყისიერი გადასვლა გაანადგურებდა ფინანსურ სექტორსდა ქვეყნის ეკონომიკურ უსაფრთხოებას წერტილს დაუსვამდა, მითუმეტეს, რომ საქართველო მეტროპოლიის ეკონომიკურ სისტემაზე მყარად იყო მიბმული. ქვეყანას, ფაქტობრივად, არ გააჩნდა საკუთარი საბაჟო-სატარიფო რეჟიმი, ეროვნული ვალუტა და დამოუკიდებელი ეკონომიკის ასაშენებლად საჭირო სხვა ატრიბუტები.

1991 წლის 28 ივნისს, ერთ-ერთ ევროპელ ჟურნალისტთან ინტერვიუში, გამსახურდიამ განაცხადა: „მცირე სახის პრივატიზაცია უკვე ხორციელდება საქართველოში: მაღაზიების, პატარა საწარმოების და ქარხნების გარკვეული ნაწილი კერძო საკუთრებაში გადადის, უფრო მასშტაბურად, ერთბაშად შეუძლებელია განხორციელდეს. ყველაფერი საფუძვლიანად უნდა მომზადდეს. საამისოდ აუცილებელია გამოვეყოთ საბჭოთა კავშირს. ახლა ჩვენ საბჭოთა ეკონომიკასთან მჭიდროდ ვართ დაკავშირებული, ჩვენ უნდა გავწყვიტოთ ყველა ეს კონტაქტი და ჩამოვაყალიბოთ ახალი ეკონომიკური სტრუქტურები, დამოუკიდებელი ეკონომიკა“.

მითი 8. ზვიად გამსახურდიას ხელისუფლება დაკომპლექტებული იყო გამოუცდელი და არაპროფესიონალი კადრებით.

ზოგიერთი ადამიანი გამსახურდიას კადრებზე ისე საუბრობს, თითქოს ისინი გაუნათლებელ და გამოუცდელ ხალხს წარმოადგენდნენ.

გავიხსენოთ გამსახურდიას ხელისუფლების რამდენიმე მინისტრი: თენგიზ სიგუა – პრემიერ-მინისტრი – ინჟინერ-მეტალურგი, 1989 წლიდან მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიის ინსტიტუტის დირექტორი; დილარ ხაბულიანი – შინაგან საქმეთა მინისტრი – იურისტი, სპორტსმენი, ევროჩემპიონი, საერთაშორისო კლასის ოსტატი; ჯონი ხეცურიანი – იუსიტიციის მინისტრი – იურისტი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სახელმწიფოსა და სამართლის კვლევის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, ლექციებს კითხულობდა თსუ-ს იურიდიულ ფაკულტეტზე;გიორგი ხოშტარია – საგარეო საქმეთა მინისტრი – ხელოვნებათმცოდნე; ლექციებს კითხულობდა საქართველოს სხვადასხვა სასწავლო დაწესებულებებში; ლია ანდღულაძე – განათლების მინისტრი – ფილოლოგი, რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; ნოდარ წულეისკირი – კულტურის მინისტრი – მწერალი და რედაქტორი; ირაკლი ჟორდანია – მეცნიერების, ტექნიკისა და პერსპექტიული დაგეგმვის მინისტრი – პროფესორი, სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, 1985-1989 წლებში ხელმძღვანელობდა მეცნიერებისა და ტექნიკის სახელმწიფო კომიტეტს. 1990 წელს იყო ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე; ირაკლი მენაღარიშვილი – ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური უზრუნველყოფის მინისტრი – დაამთავრა თბილისის სამედიცინო უნივერსიტეტი, მაღალ თანამდებობებზე მუშაობდა ჯანდაცვის სფეროში; გურამ აბსანძე – ფინანსთა მინისტრი – ეკონომისტი. სხვადასხვა დროს მაღალ თანამდებობებზე მუშაობდა მოსკოვსა და თბილისში. ფინანსების კურსს კითხულობდა თსუ-ში;თამაზ გველესიანი – ვაჭრობის მინისტრი – დაამთავრა სატრანსპორტო ფაკულტეტი და საკუთარი სპეციალობით მუშაობდა სხვადასხვა ორგანიზაციებში; ნოდარ ჭითანავა – სოფლის მეურნობის მინისტრი – ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი (შემდგომში დოქტორი და ნიუ-იორკის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი); ფელიქს ტყებუჩავა – კავშირგაბმულობის მინისტრი – ფიზიკოსი, სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა ქ. დუბნის ბირთვული გამოკვლევების გაერთიანებულ ინსტიტუტში. რომის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი. ლექციებს კითულობდა აშშ-ს, იტალიისა და შვეიცარიის უნივერსიტეტებში. 1989 წელს გახდა თსუ-ს სოხუმის ფილიალის რექტორი; ალექსანდრე ჩხეიძე – ტრანსპორტის მინისტრი – დაამთავრა მექანიკა-მანქანათმშენებლობის ფაკულტეტი. სხვადასხვა დროს მუშაობდა მეცნიერებათა აკადემიის მანქანათმცოდნეობის ინსტიტუტში, საავტომობილო ტრანსპორტის სამინისტროში (მათ შორის მინისტრის მოადგილედ);ელიზბარ ჯაველიძე – განათლების მინისტრი – აღმოსავლეთმცოდნე, პროფესორი. ზვიად გამსახურდიას მეორე პრემიერ-მინისტრი იყო ბესარიონ გუგუშვილი – ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი, აგრეთვე სწავლობდა აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე და უცხო ენების ინსტიტუტში, მეცნიერებათა აკადემიის ინფორმაციის ცენტრის განყოფილების გამგე, „საქართველოს კინოკორპორაციის“ პრეზიდენტი.

სხვა საკითხია, თუ რა როლი შეასრულა ქვეყნის საწინააღმდეგო მოვლენებში ამ მინისტრთაგან ზოგიერთმა, მაგრამ ნათელია, რომ გამსახურდიას მთავრობა პროფესიონალებით დაკომპლექტებულ კაბინეტს წარმოადგენდა, უფრო მეტიც, უმრავლესობას მაღალი სამეცნიერო ხარისხი ჰქონდა და მათ მიერ დაწერილი სამეცნიერო ნაშრომების რაოდენობის მიხედვითმომდევნო მთავრობებს ბევრად აღემატებოდა. რა თქმა უნდა, იყვნენ არაკომპეტენტური კარებიც, განსაკუთრებით საკანონმდებლო ორგანოსა და ძალოვან სტრუქტურებში, მაგრამ კადრების პრობლემა გამსახურდიას შემდეგაც იყო და დღესაც არის, სამწუხაროდ…

მითი 9. ზვიად გამსახურდიამ დასავლურ ორიენტაციაზე უარი თქვა და აწარმოებდა იზოლაციონისტურ საგარეო პოლიტიკას.

1991 წლის 29 მარტს, ჯორჯ ბუშის დავალებით, საქართველოს ეწვია აშშ-ს ყოფილი პრეზიდენტი რიჩარდ ნიქსონი. ვიზიტი არ იყო ოფიციალური, იგი გაცნობით ხასიათს ატარებდა. სტუმარმა გამსახურდიასთან შეხვედრის დროს განაცხადა, რომ აშშ საქართველოსთან ურთიერთობით იყო დაინტერესებული. გამსახურდიამ კი აშშ-სთან პოლიტიკური და კულტურული ურთიერთობის სურვილი გამოხატა. ამის შემდეგ აქტიურად საუბრობდნენ ორი ქვეყნის პრეზიდენტების ოფიციალური შეხვედრის ორგანიზების თაობაზე. 1991 წლის 6 ივლისს გამსახურდიამ ამერიკელ კოლეგას ამერიკის დამოუკიდებლობის დღეს მიულოცა. ოფიციალურ წერილში ის დასძენდა: “იმედი გვაქვს აგრეთვე, რომ საქართველო მალე მიაღწევს სრულ დამოუკიდებლობას, მსოფლიო ერთა თანამეგობრობის, დემოკრატიული წრეების, პირველ რიგში აშშ-ისა და პირადად თქვენი მხარდაჭერით, ბატონო პრეზიდენტო”. აშშ-ს დამოუკიდებლობის დღის აღსანიშნავად გამსახურდია ამერიკის სალჩოშიც (მოსკოვი) მიიწვიეს. ცხადია, რომ საქართველოს ხელისუფლება იმედის თვალით უყურებდა ვაშინგტონს და მხარდამჭერ მესიჯებსაც უგზავნიდა, თანაც ამასაკეთებდა ისე, რომ მოსკოვის მწვავე რეაქცია არ გამოეწვია. თბილისსა და ვაშინგტონს შორისურთიერთობები მას შემდეგ გაცივდა, რაც პრეზიდენტმა ბუშმა გარკვევით განაცხადა, რომ ვაშინგტონი მხარს უჭერდა გორბაჩოვს და საბჭოთა კავშირის ფედერაციად გარდაქმნას. საქართველოც ამ ფედერაციის ნაწილად მოიაზრებოდა. ამერიკის პრეზიდენტი იმ პერიოდში გორბაჩოვთან უმნიშვნელოვანეს ხელშეკრულებებს აფორმებდა დასაქართველოს გამო კრემლთან ურთიერთობებს არ დაძაბავდა. ამგვარად, საქართველოს იზოლაცია გეოპოლიტიკური სიტუაციით იყო განპირობებული და არა გამსახურდიას ქმედებებით. ყველაფერი შეიცვალა საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 1991 წლის 25 დეკემებრს აშშ-მა საქართველოს დამოუკიდებლობა ოფიციალურად აღიარა.

1991 წლის დეკემბერში გამსახურდიამ ბრიუსელში დელეგაცია გააგზავნა პრემიერ-მინისტრ ბესარიონ გუგუშვილის ხელმძღვანელობით. ქართველები ევროპარლამენტის საგარეო კომისიის საგანგებო სხდომაზე მიიღეს. როგორც გუგუშვილი იხსენებს, მან ევროპელ დეპუტატებს პრეზიდენტ გამსახურდიას და საქართველოს პარლამენტის თხოვნა გადასცა, რათა ეცნოთ საქართველოს დამოუკიდებლობა და აქტიურად ჩართულიყვნენ სამაჩაბლოს სამშვიდობო პროცესში. ამის შემდეგ, ნატოს შტაბ-ბინაში, ქართული დელეგაცია ორგანიზაციის გენერალურმა მდივანმა მანფრედ ვორნერმა მიიღო. მანგამოთქვა იმედი, რომ „საქართველოსა და ნატო-ს კავშირები მეგობრული, მტკიცე და მრავალმხრივი“ გახდებოდა.

ამგვარად, სწორედ პრეზიდენტ გამსახურდიას მმართველობის დროს დაიწყო აშშ-თან, ევროგაერთიანებასა და ნატოსთან ურთიერთობები.

მითი 10. ზვიად გამსახურდიას ავტორიტეტის გამო საერთაშორისო საზოგადოება საქართველოს დამოუკიდებლობას არ სცნობდა.

ზვიად გამსახურდიას მმართველობის პერიოდში საქართველოს დამოუკიდებლობა სცნეს: 1991 წლის 27 აგვისტოს – რუმინეთი და მოლდოვა, 30 აგვისტოს – აზერბაიჯანი, 13 სექტემბერს – სომხეთი, 12 დეკემბერს – უკრაინა, 16 დეკემბერს – თურქეთი, 20 დეკემბერს – ლიტვა და მონღოლეთი, 25 დეკემბერს – აშშ, კანადა და ირანი, 26 დეკემბერს – ინდოეთი, ბრაზილია, კუბა, ტაილანდი, 27 დეკემბერს – ჩინეთი, ბელორუსია, სლოვენია, ვიეტნამი, ეგვიპტე, ალჟირი, 28 დეკემბერს – ხორვატია, იორდანია, 30 დეკემბერს – ლიბანი, 31 დეკემბერს – პაკისტანი, 1992 წლის 2 იანვარს – ერაყი, ეთიოპია და ლაოსი…

შეიარაღებული ოპოზიცია გამსახურდიას შელახულ ავტორიტეტს აბრალებდა საერთაშორისო საზოგადოების მიერ საქართველოს არ აღიარებას, 1992 წლის დეკემებრში კი ყველაფერს პასუხი გაეცა: საქართველოს დე-იურე ცნობას საბჭოთა კავშირის ფორმალურად არსებობა აბრკოლებდა, როგორც კი საბჭოთა კავშირი დაიშალა მსოფლიოს ქვეყნებმა დაიწყეს საქართველოს რესპუბლიკის ცნობა. გამსახურდიას იმიჯი არაფერ შუაში იყო.

აქ გავჩერდები, რადგან ასეთი მითების სია ძალიან დიდია და ყველაფერი ერთ სტატიაში ვერ ჩაეტევა. ბოლოს ყურადღებას გავამახვილებ ერთ მომენტზე – „ზვიად გამსახურდია პატრიოტი იყო, მაგრამ მარტო პატრიოტიზმით ქვეყანას ვერ ააშენებ, ის პოლიტიკოსი არ იყო, გამოცდილება არ ჰქონდა და უამრავი შეცდომა დაუშვა, დისიდენტის როლიდან ვერ გამოვიდა და ქვეყანას კვლავ მიტინგების რეჟიმში მართავდა“ – იმათ საყურადღებოდ, ვინც ასე ფიქრობს და საუბრობს, უნდა ითქვას:

1) გამსახურდია ქვეყნის პატრიოტი ნამდვილად იყო და ლიდერისათვის აუცილებელი სხვა თვისებებიც ჰქონდა (შესანიშნავი განათლება, ქარიზმატულობა, სიტუაციის ანალიზისა და სწორი გადაწყვეტილების მიღების უნარი, ფლობდა ხუთზე მეტ ენას). შესაძლოა, იმ პერიოდში მისი ზოგიერთი განცხადება ქვეყნის მეთაურისათვის შესაფერისი არ იყო და საზოგადოების გარკვეულ ნაწილში უკმაყოფილებას იწვევდა, მაგრამ ახლა ბევრი რამ ნათელია – გამსახურდია ხშირ შემთხვევაში მართალი აღმოჩნდა. მაგალითად, მრავალი, ვისაც „მოღალატეს“ ეძახდა, ქვეყნისათვის უდიდესი ზიანის მომტანი გამოდგა.

2) გამსახურდიას გამოცდილება ვერ ექნებოდა უბრალო მიზეზის გამო – საბჭოთა კავშირში ადმინისტრაციულ თანამდებობაზე ვერ იმუშავებდა ისეთი ადამიანი, რომელიც მეათე კლასიდან სისტემას ებრძოდა. რაც შეეხება პოლიტიკოსობას, მერაბ მამარდაშვილმა თავის დროზე აღიარა: „თვითონ ზვიადი არის პოლიტიკოსი. მე შეიძლება ვიყო მისი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე, მაგრამ ვაღიარებ, რომ იგი პოლიტიკოსია.“

3) გამსახურდია მართლაც ინარჩუნებდა „მიტინგების რეჟიმს“ და ამას მარტივი და ობიექტური ახსნა აქვს: მართალია, „მრგვალი მაგიდა“ ხელისუფლებაში მოვიდა, მაგრამ ის ყველას და ყველაფერს ვერ აკონტროლებდა – ძალოვან სტრუქტურებსა და უშიშროების სამსახურში კვლავ საბჭოთა ელემენტი დომინირებდა, ქვეყნის ტერიტორიაზე განლაგებული იყო რუსული ჯარები, ქართული არმიის ჩანასახი კი ძალიან ცუდად იყო შეიარაღებული, მოქმედებდნენ უკანონო შეიარაღებული ფორმირებები, არსებობდა რადიკალური ოპოზიცია, რომელმაც რეალური სახე დეკემბერ-იანვრის მოვლენების დროს გამოაჩინა, ძლიერი იყო საბჭოთა ნომენკლატურა და ა.შ. ამ ყველაფრის ფონზე გამსახურდიას ხელისუფლების ერთადერთი საიმედო მოკავშირე იყო ხალხი. ყურადღება უნდა მივაქციოთ ერთ დეტალს – გადატრიალება მაშინ დაიწყო, როცა მთავრობის სახლის წინ პრეზიდენტის მხარდამჭერთა რაოდენობა ყველაზე ნაკლები იყო!

4) დიახ, გამსახურდიას ჰქონდა გარკვეული შეცდომები, ამას ვერავინ უარყოფს, მაგრამ ვინმე გაიხსენებს რომელიმე ხელისუფალს მსოფლიო ისტორიაში, რომელსაც შეცდომა არასდროს დაუშვია?!. თანაც მარტივი ჭეშმარიტებაა – შეცდომებს მაშინ უშვებ, როცა საქმეს აკეთებ, გამსახურდია კი უდიდეს საქმეს შეეჭიდა – ქვეყნის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლას (რომელიც, სხვათა შორის, წარმატებით დაასრულა).

გავა დრო და ზვიად გამსახურდიას ისტორია ობიექტურად შეაფასებს, ჩამოაშორებს „მესიის“ ან „ქვეყნის დამანგრევლის“ იარლიყს, რადგან ამ ადამიანს (ბევრ სხვა სიკეთესთან ერთად) უკავშირდება სამი უდიდესი მოვლენა საქართველოს ისტორიაში: 28 ოქტომბერი – კომუნისტური რეჟიმის დასრულება, 31 მარტი – რეფერენდუმის ჩატარება და 9 აპრილი – დამოუკიდებლობის აღდგენა; მან საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე ქართულ სახელმწიფოს. მოგვწონს თუ არ მოგვწონს, ფაქტი ჯიუტია, რეალობა – ნათელი…

წყარო: გიორგი არქანია – მითები ზვიად გამსახურდიას შესახებ

ნოემბერი 4, 2016

ზვიად გამსახურდია ბათუმის უნივერსიტეტში

ოქტომბერი 24, 2016

პრეზიდენტი ზვიად გამსახურდია და ა. სკრიაბინის ინტერვიუ: თბილისი-მოსკოვის ტელეხიდი, 10.11.1991 წ.

Президент Звиад Гамсахурдиа и А.Скрябин: телемост Тбилиси-Москва 10.11.1991 г.

მარტი 23, 2016

ინტერვიუ : პრეზიდენტი პოლიტიკის გარეშე

Filed under: Uncategorized — georgianeli @ 4:06 PM

1538635_429534263816526_524205322_n

გთავაზობთ (შემოკლებით) ინტერვიუს ბატონ ზვიად გამსახურდიასთან. ეს ინტერვიუ, რომელიც ახლახან გადაიცა საქართველოს ტელევიზიით, პრეზიდენტს ჩამოართვა მწერალმა გურამ პეტრიაშვილმა.

-ბატონო ზვიად, ერთ თქვენს ოპონენტს არ მოეწონა თქვენი ნათქვამი, რომ გზა ნამდვილი დამოუკიდებლობისაკენ უნდა დაიწყოს ეროვნული სულის, ეროვნული ხასიათის რესტავრაციით და ეროვნული სიამაყისა და ღირსების აღორძინებით.

ჩემთვის კი, როგორც ქართველი მოქალაქისათვის, სწორედ ისაა სასიხარულო, რომ ბოლოს და ბოლოს ჩვენი ქვეყნის სათავეში მოვიდა თქვენნაირი კაცი, რომელსაც ეროვნული სულის რესტავრაცია მიაჩნია უპირველეს საზრუნავად. გვითხარით უფრო ვრცლად, თუ რატომ არის ეს უპირველესი ამოცანა.

-ზოგიერთ პოლიტიკანს მიაჩნია, რომ საქართველოს გადარჩენისათვის საკმარისია კარგი პოლიტიკური პროგრამის შექმნა, კარგი ლოზუნგების წამოყენება და კარგი მიტინგების და დემონსტრაციების მოწყობა.

ჩვენ არასოდეს არ ვთვლიდით ასე, ვინაიდან მიგვაჩნდა, რომ ადამიანის სულია, უპირველეს ყოვლისა, მთავარი. ჩვენი წინაპრებისათვის სული იყო მთავარი, სულიერი საწყისი. სწორედ სულის აღორძინებით იწყება ყველა ჭეშმარიტი აღორძინება და არცერთ ერს არ გაუმარჯვია, ვისაც სწორედ სულიერი აღორძინებით არ დაუწყია და ეროვნული სულის რესტავრაციაზე, ეროვნული სულის აღორძინებაზე არ უფიქრია.

პირველ რიგში სული ჩაკლა ჩვენში იმ ჯოჯოხეთურმა წყობამ, რომელიც ჩვენში ბატონობდა 70 წლის განმავლობაში. მისი ძირითადი მიზანი იყო სწორედ სულიერი საწყისის მოსპობა, ეროვნული სულის განადგურება და ადამიანების ქცევა ყოველგვარ სულიერებას მოკლებულ ბრბოდ, რომელსაც მხოლოდ მატერიალური მოთხოვნები ექნებოდა. აი, ეს იყო ყველაზე დიდი დანაშაული ავტორიტარული სისტემისა და სწორედ ამის წინააღმდეგ უნდა ვიბრძოლოთ. მართალია, პოლიტიკურად შეიცვალა წყობილება, მაგრამ სიღრმეში, ეს ყოველივე არ შეცვლილა. ამას ძალიან დიდი ბრძოლა, დიდი მუშაობა სჭირდება, რომ ეროვნული სული აღორძინდეს ჩვენს ქვეყანაში.

-წერილების წიგნში თქვენ პასუხობთ ერთ ოპონენტს იმის თაობაზე, რომ თურმე ვიღაც-ვიღაც უცხოელები ირონიულად იღიმებიან, როდესაც საქართველოს განსაკუთრებულ როლზე ან მისი კულტურის განსაკუთრებულ როლზე ვლაპარაკობთ.

-როგორც მოგეხსენებათ, კომუნისტური და ტოტალიტარული წყობილება ებრძოდა ეროვნულ სულს ჩვენში. იგი ნერგავდა ეროვნულ ნიჰილიზმს. ცდილობდა არასრულფასოვნების კომპლექსი შეექმნა ქართველი კაცისთვის, არა მარტო ქართველი, არამედ ყველა ეროვნებისთვის და დაერწმუნებინა ისინი, რომ ყველანი, რუსი ერის გარდა, უმცროსი ძმები ვართ, ნაკლებმნიშვნელოვანი ერები ვართ, ნაკლებმნიშვნელოვანი კულტურა გვაქვს და რომ ჩვენს კულტურას არაფერი თვითმყოფადი და უნიკალური არ გააჩნია. ზოგნი იმ ზომამდეც კი მიდიოდნენ, რომ საერთოდ ხაზს უსვამდნენ ყოველივე ქართულს, ეროვნულს. ეს იყო საშინელი ნიჰილიზმის ხანა. შეიძლება ეს ახალ თაობას არც ახსოვს. ამ ნიჰილიზმს ჰყავდა თავისი, ასე ვთქვათ, მესიტყვეები, რომლებიც მეთოდურად ნერგავდნენ ამ ნიჰილიზმს ჩვენს ახალგაზრდობაში და მიაღწიეს კიდეც, სხვათა შორის, შედეგებს. ძალიან აგდებით საუბრობდნენ მაშინ ქართულ კულტურაზე, საქართველოზე, საქართველოს ისტორიაზე. ზოგიერთ ისტორიულ რომანში გაბიაბურებული იყო საქართველოს ისტორია. ჩვენი მეფეები, დედოფლები, პათოლოგიურ პიროვნებებად იყვნენ გამოყვანილი. ეს ყველაფერი შეგნებულად, მიზანმიმართულად ხდებოდა, რათა ქართველ კაცში ჩაკლულიყო ეროვნული სიამაყის სული. მოგეხსენებათ, რა დიდი ავტორიტეტი ჰქონდა მამაჩემს იმჟამად, მაგრამ მასაც კი უჭირდა ხმის ამოღება. პრესა მისთვის დახურული იყო, მით უმეტეს, ჩემთვის. მე მაშინ ახალგაზრდა ლიტერატორი ვიყავი, მაგრამ მაინც მოვახერხე, რომ გამეცა პასუხი. იმჟამად მე ვამბობდი, რომ ის ადამიანები, რომლებიც საუბრობენ რაღაც ირონიულ ჩაღიმებაზე უცხოელი სპეციალისტების მხრივ ქართული კულტურის ძეგლებზე ლაპარაკისას, როგორც ჩანს, არ იცნობენ კარგად უცხოეთის ქართველოლოგების მიღწევებს და არ იციან რაოდენ დიდი დაინტერესებაა უცხოეთში ქართული კულტურით, ან ამას შეგნებულად ჩქმალავენ-მეთქი.

ქართული კულტურის უნიკალობას ბევრმა დიდმა მეცნიერმა და შემოქმედმა მიაქცია ყურადღება. მსოფლიო ინტერესდებოდა საქართველოთი, თუმცა უშლიდნენ ხელს, ამუხრუჭებდნენ, მაგრამ შემდეგ დაიწყო სიმპოზიუმები, დაიწყო ქართული ხუროთმოძღვრების სერიოზული შესწავლა და მსოფლიო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ქართული კულტურა მართლაც უნიკალურია. შეიძლება არ ვამტკიცოთ, რომ ასეთი რამ მსოფლიოში არავის გააჩნია და ამის მტკიცება ზედმეტიცაა, მაგრამ ქართული კულტურის ინდივიდუალური პროფილი უკვე გამოიკვეთა და ამაში უკვე თანხმდებიან სხვადასხვა ერების წარმომადგენლები, რომ ქართული კულტურა დიდი კულტურაა, დიდი მოვლენაა.

-თქვენ გიწერიათ, რომ შექსპირი იყო უდიდესი პატრიოტი. სხვათა შორის არც ერთი სხვა მკვლევარის წიგნში მე ეს არ წამიკითხავს.

-ჩემი ზოგიერთი კოლეგა ივიწყებდა საერთოდ ქართულ კულტურას, ქართულ მწერლობას და ხდებოდა ან ანგლომანი, ან გერმანოფილი. მათ ეგონათ, რომ კარგი სპეციალისტობა ამა თუ იმ უცხოურ ენაში გულისხმობს შენი საკუთარი ლიტერატურის დავიწყებას. ჩემთვის გაუგებარია, რით შეიძლება შექსპირის სიყვარულმა დაგავიწყოს ვაჟა-ფშაველა, ან ბოდლერის სიყვარულმა დაგავიწყოს გალაკტიონი. მე ყოველთვის ვებრძოდი ამას, მქონდა პოლემიკა ჩემს კოლეგებთან – არასოდეს არ ვეთანხმებოდი.

შექსპირზე რომ ბრძანეთ, სწორედ ამაშია ამ დიდი გენიის საოცრება, რომ აი იმ ზეეროვნულობას, ათავსებდა საოცარ პატრიოტიზმთან, მე ვიტყოდი ნაციონალიზმთან, რაც ჩანს მის ისტორიულ ქრონიკებში.

ასე, რომ თქმა იმისა, რომ ყველა გენიოსი იყო ზეეროვნული მხოლოდ და კოსმოპოლიტი და არავითარი კავშირი ეროვნულ ფესვებთან არ ჰქონდა, ეს უმეცრებაა. პირიქით… შექსპირზე მოგახსენეთ, ასევე დანტეც, უდიდესი ნაციონალისტი იყო, მიუხედავად თავისი კოსმიური ზეეროვნულობისა.

-თქვენს ერთ წერილში ამბობთ, რომ ლოსევი, რომელიც იყო ნამდვილი რუსი და ჭეშმარიტი ქრისტიანი, ხედავდა საქართველოს კულტურის უნიკალურობას. ხოლო იმპერიული, პლებეური რუსეთი ამას ვერ ხედავდა.

ოპონენტები ხშირად გაბრალებენ ნაციონალიზმს. ვფიქრობ, რომ ნაციონალიზმი არაფერ შუაშია. თქვენ პლებეი არ მოგწონთ, რუსი იქნება ის თუ სხვა ერის შვილი. ხოლო ლოსევისნაირი კაცი რუსი იქნება ის თუ გერმანელი, თქვენთვის მახლობელია.

რას ფიქრობთ ბავშვის აღზრდის თაობაზე ოჯახში და სკოლაში. რას იტყვით ბატონ კონსტანტინეზე, როგორც ბავშვების აღმზრდელზე?

რაც შეეხება ბავშვის აღზრდას, ეს არის ყველაზე უმძიმესი, ურთულესი პრობლემა, რომელიც ჩვენს წინ არის ამ უკიდურესად გართულებულ ეპოქაში, იმ ეპოქაში, რომელმაც წიგნი დაავიწყა ადამიანს. სამწუხაროდ, ჩვენი ბავშვები მიუსხდნენ ეკრანებს და არავინ არ ზრუნავს იმაზე, რომ წიგნი შეახსენოს, წიგნთან მოაბრუნოს. ყველა მანკიერება, რაც ჩვენს მოზარდ თაობაშია გავრცელებული, იმის შედეგია, რომ წიგნს მოწყდა ჩვენი მოზარდი თაობა, და სხვა წყაროთი ღებულობს ვითომცდა სულიერ საზრდოს, რომელიც, სინამდვილეში სულიერი საზრდო კი არ არის, ეს არის, მე ვიტყოდი, დამღუპველი რამ.

მეორე, რელიგიური აღზრდის პრობლემა. კომუნისტური ლოზუნგი – გავთიშოთ სკოლა ეკლესიისგან – ეს ნიშნავს ახალგაზრდობის დაღუპვას, სკოლა და ეკლესია უნდა შეერთდნენ, სკოლა და ეკლესია უნდა დაუკავშირდნენ ურთიერთს უაღრესად მჭიდროდ, თუ ჩვენ გვინდა, რომ აღზრდა ისევ დავაყენოთ სწორ გზაზე. ეს ყველა პედაგოგიური მეცნიერების მესვეურის კონცეფცია იყო. რელიგიის გარეშე არ არსებობს არავითარი აღზრდა, ის აღზრდა, რომელიც არ ექვემდებარება რელიგიას, ერს დაღუპვას უქადის. ეს უნდა იყოს ძირითადი კონცეფცია, როდესაც საუბარია ბავშვის აღზრდაზე, სწავლა-განათლებაზე.

მიუხედავად იმ საშინელი ეპოქისა, ეკლესიისკენ გახედვაც რომ ეშინოდათ ადამიანებს, მით უმეტეს მწერლებს, მამაჩემი ცდილობდა, რომ მე მცოდნოდა ბიბლია, მცოდნოდა სახარება. დედაჩემი განსაკუთრებით მიწყობდა ამაში ხელს – ის უაღრესად მორწმუნე ადამიანი იყო.

მამაჩემის წყალობით ბიბლია იყო ძირითადი წიგნი ჩემს ცხოვრებაში – არა მარტო ბიბლიური, არამედ ფილოლოგიური თვალსაზრისით. ფილოლოგიური მუშაობა ბიბლიაზე სწორედ ადრეულ ასაკში დავიწყე. ძნელი იყო მორევა ძველი ქართული ენისა, მაგრამ მე მაშინ „ვეფხისტყაოსანს“ და „ვისრამიანს“ ვეუფლებოდი და ამან შედარებით გამიადვილა. შემდეგ, როდესაც უცხო ენებსაც დავეუფლე, ვადარებდი თარგმანებს და დღემდე ვადარებ. ეს არის ძირითადი – დავუბრუნოთ ჩვენს ბავშვებს წიგნი, დავუბრუნოთ ბიბლია, დავუბრუნოთ რელიგიური აღზრდა.

-ბატონო ზვიად, ცნობილია, რომ თქვენ შესანიშნავად იცით რამდენიმე უცხო ენა. ამასთანავე იკვლევთ ქართული ენის საკითხებს. შედარებისას უკეთ წარმოჩინდება ხოლმე საგანი. გვითხარით ქართული ენის თაობაზე.

ნიკო მარი აღნიშნავდა, რომ ქართული ენით შეიძლება გადმოცემა ყველა ნიუანსისა, ყოველგვარი აზრის, ყოველგვარი ემოციისა. არაფერია ისეთი მზისქვეშეთში, რომლის გადმოცემაც არ შეიძლებოდეს ქართული ენით. ნიკო მარი ქართულს უნივერსალურ ენად თვლიდა და უფრო შორსაც მიდიოდა. მას ჰქონდა თეორია პროტოქართულის შესახებ, რომ შეითავსებს უკიდურესობებს. არის ენა მსოფლიო ენებისა. აი, ასეთი გახლავთ ქართული ენა. მე ვიტყოდი, ქართული ენის თვისებები, მსოფლიოსთვის შეუსწავლელია. ის არის პოეტების ენა, პოეტური მეტყველებისათვის გაჩენილი და მაღალი სულის გადმოსაცემი ენა, და მეორეს მხრივ, უაღრესად პრაქტიკული, უაღრესად მოსახერხებელი. ამ ენის უნივერსალურობა სწორედ ამაშია, რომ შეითავსებს უკიდურესობებს. არის ენები, რომლებიც უფრო ამქვეყნიური და პრაგმატული გამოყენებისთვის არსებობენ. ქართული ენა ყოველივე ამას შეიცავს. მასში სულიერება იმდენადვეა, რამდენადაც ამქვეყნიური.

-ბატონო ზვიად, ეს კითხვა მე იმიტომ დაგისვით, რომ ეროვნული ნიჰილიზმი, რომლის ჩანერგვასაც ცდილობდა იმპერია ქართველებში, სამწუხაროდ, გარკვეულ ფენებს ახასიათებს. განა არის რომელიმე ენა, რომელიც აღემატება ქართულს?

ვინც ამგვარი ნიჰილიზმითაა შეპყრობილი, მან უბრალოდ არ იცის ქართული ენა. სხვათა შორის, საბა ბრძანებს ერთ ადგილას: მე სხვა ენა არ ვიცოდი ქართულის გარდაო. საბამ ბრწყინვალედ იცოდა სხვა ენები, მაგრამ ის, რასაც ჩვენ ენის ცოდნას ვუწოდებთ, საბასთვის არ იყო ნამდვილი ცოდნა.

ბევრ ქართველს შეუძლია თქვას, რომ მან არცერთი ენა არ იცის. აი, ასეთი ადამიანები ხშირად ნიჰილიზმით საუბრობენ ქართულ ენაზე.

ერთ ჩემს კოლეგას დისერტაციის დაცვის დროს ჰკითხეს, ქართული ბიბლია რატომ არ გამოიყენეთო. სამწუხაროდ, არა მაქვს წაკითხული ქართული ბიბლიაო. ეს ადამიანი შემდეგ ნიჰილიზმს ავითარებდა ქართულ ენაზეც და ლიტერატურაზეც. აგდებით საუბრობდა ქართულ ენაზე, იმის გამო, რომ მან ქართული ენა არ იცოდა და ბუნებრივია, ქართული მწერლობის მადლიც არ ჰქონდა შეგრძნებული. ვინაიდან, თუ ქართული ენა არ იცი, ქართულ მწერლობასაც ვერ ეზიარები. აი, ასეთი ადამიანებისაგან მომდინარეობს ეს ნიჰილიზმი.

არც ერთ მსოფლიო ენას ქართული ენა არ ჩამოუვარდება. ეს მარტო ჩემი აზრი არ გახლავთ, ეს მრავალი სპეციალისტის აზრია, და არა მარტო ქართველი სპეციალისტისა – თვით რუსი მეცნიერიც, აკადემიკოსი ლოსევიც ლაპარაკობდა ქართული ენის მსოფლიო როლზე. ასე, რომ ვინც ღრმად ჩასწვდება ქართულ ენას, მისთვის ნათელია ამ ენის დიდმნიშვნელობა.

-ბატონო ზვიად, მე მინახავს ფოტო, რომელზეც თქვენ სანადირო თოფიანი ხართ გადაღებული. მონადირეები ის ხალხია, ვისაც მშობლიურ მიწაზე სიარული უყვარს…

-მოგეხსენებათ, ჯერ კიდევ მამაჩემი იყო დიდი მოყვარული ნადირობისა. მას ნადირობა კი არ აინტერესებდა, საქართველო უყვარდა. აი, ამ საქართველოს სიყვარულით, ქართული მიწის სიყვარულით, ქართველი კაცის სიყვარულით დადიოდა, ნადირობით ეზიარებოდა ყოველივე ამას. ჩემშიც ეს იყო გადამწყვეტი. მერაბიც დიდი მოყვარული იყო ამისა. ხშირად ვნადირობდით, ვთევზაობდით, იმიტომ, რომ ქვეყანა გვენახა, შევხვედროდით ხალხს, ძირითადი ეს იყო.

მაგრამ შემდეგ, როცა ასაკში შევედი, სამწუხაროდ არა მეცალა ამისთვის, მაგრამ კარგად გამახსენდება, ბევრი რამ მომცა ამ ამბავმა. არც ის არის დასამალი, რომ მებრალებოდა ნადირი. და უკვე აღარც შეიძლება: გაწყვეტაზეა ნადირი და ფრინველი. მამაჩემმაც ამიტომ მიატოვა ნადირობა, და მეც ამიტომ მივატოვე.

-ბატონო ზვიად, ღმერთს უნდოდა, რომ თქვენ და მერაბ კოსტავას არა მარტო იმპერიასთან საბრძოლველად აგეყოლიებინათ ერი, არამედ ქართული სულის ასაღორძინებლად ერთი დიდი საქმეც აღგესრულებინათ და ყველასათვის დასანახი მაგალითი ყოფილიყავით ჭეშმარიტი მეგობრობისა. გვითხარით მერაბზე.

მთელი ჩემი ბრძოლა, მთელი ჩემი საქმიანობა ამ ასპარეზზე, დაკავშირებულია მერაბ კოსტავასთან. მე ხმამაღლა ვაცხადებ ამას. ეს ყოველივე წარმოუდგენელი იქნებოდა, მერაბი რომ არ ყოფილიყო. ის უნიკალური, საოცარი პიროვნება იყო, საოცარი სულიერი ძალის, საოცარი ნებისყოფის ადამიანი და საოცარი თავდადებისა მამულისათვის. უწინარეს ყოვლისა, ის იყო უდიდესი მაგალითი ჩემთვის. პრაქტიკულად, მე თუ რამ გამიკეთებია, მერაბის დახმარებით და მერაბთან ერთად. მარტო არასოდეს ჩემს თავს არ გამოვყოფ და მე ვამაყობ ამით. ისიც ასე ამბობდა. და მიუხედავად ამისა, რომ მთელი იმპერიის აგენტურის მუშაობა მიმართული იყო იქით, რომ ჩემი და მერაბის სულიერი დაპირისპირება და გათიშვა მომხდარიყო, მათ ამას მაინც ვერ მიაღწიეს. მიაღწიეს მხოლოდ ფიზიკურად.

-ბატონო ზვიად, „ვეფხისტყაოსანზე“ საუბრის ბოლოში, თქვენ ამბობთ, რომ უფრო კარგად მსოფლიოს არცერთ შედევრში არაა მეგობრობაზე ლაპარაკი, ვიდრე „ვეფხისტყაოსანში“ და ამიტომაა ის მსოფლიო კლასიკის გვირგვინი. ეს მეცნო და ამაში გამოსჭვივის სწორედ თქვენი და მერაბის მეგობრობა.

მსოფლიო ლიტერატურაში ვიცნობთ იმ პერიოდის რაინდულ ნაწარმოებებს, რაინდულ რომანებს, მოთხრობებს, ყველაგან არის თემა ქალისადმი სიყვარულისა, მაგრამ მეგობრობის თემა, ისე როგორც „ვეფხისტყაოსანშია“, არსად არის. მეგობრობის გრძნობა და მეგობრობის პარაქსისი, ისე როგორც ეს ქართველ ერშია, არცერთ ერში არ არის. მე წინააღმდეგი ვარ, რაღაც ულტრა, თავზეხელაღებული ნაციონალიზმისა და რაღაც ასეთი მოვლენებისა, მაგრამ არ შეიძლება არ აღინიშნოს, რომ არცერთ ერს არ შეუქმნია ისეთი წიგნი, როგორიც არის „ვეფხისტყაოსანი“. მეგობრობის ასეთი ჰიმნი არ მოუცია არც ერთ ლიტერატურას, და როგორც ჩანს, ეს სწორედ ეროვნულ ხასიათთან არის დაკავშირებული.

-თქვენი ერთი ლექცია, რომელიც წაკითხულ იქნა ქუთაისში, ლ. მესხიშვილის სახელობის დრამატულ თეატრში, ასე იწყება: „ძვირფასო მეგობრებო, ჩვენი წინაპრები თვით უკიდურესი პოლიტიკური ვნებათაღელვის დროსაც არ ივიწყებდნენ მეცნიერებას, პოეზიას, შემეცნებას. ჩვენ რომ დღეს თავი იმით ვიმართლოთ, პოლიტიკურ ბრძოლაში ვართ ჩაბმულნი და მეცნიერებისა და კულტურისათვის არა გვცალიაო, ამით ჩვენს ისტორიულ ტრადიციებს ვუღალატებთ ჭეშმარიტად“.

ამ თვალსაზრისით უნდა მოგახსენოთ, რომ ჩემთვის იდეალი იყო და არის აღმაშენებელი იმ გაგებით, რომ დავითი ომშიც კი დადიოდა წიგნებით. თვით უსასტიკეს, უკიდურეს ომშიც ყოველთვის მოჰყვებოდნენ წიგნისმტვირთველნი. საფარში მჯდარიც კი ამუშავებდა გრიგოლ ღვთისმეტყველის თხზულებას. ერთხელ კინაღამ სიცოცხლეს გამოასალმეს თურქებმა. საფარში შეუვარდნენ, როცა გართული იყო ამ თეოლოგიური თხზულების დამუშავებით. ეს უნდა იყოს ჩვენთვის მაგალითი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ჩვენ გავველურდებით, აღარ ვიქნებით ცივილიზებულნი. იმპერია ყველანაირად ცდილობს, რომ ჩვენ ჩაგვაბას ომში, ჩაგვაბას ისეთ ცხოვრებაში, რომელიც მოწყვეტილია სულიერებასაც, განათლებასაც, კულტურასაც, ველურ ერად გვაქციოს. არა მარტო ჩვენ, არამედ ყველა დაპყრობილი ერი. ეს არის ლიბანიზაციის არსი, რომ ერები შეაჯახონ ერთმანეთს და დაავიწყონ ყველაფერი, გარდა ეთნიური შუღლისა, არსებობისთვის ბრძოლისა. ეს არის იმპერიის მიზანი და ჩვენ ეს არ უნდა დავანებოთ. ჩვენ უნდა შევინარჩუნოთ ჩვენი სულიერი კულტურა, ჩვენი აზროვნება, ჩვენი მეცნიერება. ეს ყოველივე უნდა შევათავსოთ პოლიტიკურ, და სხვა მოღვაწეობასთან. წინააღმდეგ შემთხვევაში ჩვენ ჩვენს ტრადიციებს მოვწყდებით და სხვაგვარი ერი ვიქნებით. აღარ ვიქნებით ის ერი, რომელმაც შვა დავით აღმაშენებელი, რომელმაც შვა ვახტანგ VI და თამარ მეფე.

ძველი ქართველებისგან ჩვენ იმით განვსხვავდებით, რომ ძველი ქართველობა ეს იყო უაღრესად სულიერი მსოფლმხედველობის ერი. ამ იმპერიულმა მონობამ ჩვენში სწორედ ეს ჩაახშო და მატერიალურმა საწყისმა წამოიწია წინა პლანზე. ამ პატარა ქვეყანაში 20 ათასი ეკლესია შემორჩა და გაცილებით მეტი იყო. სულით ცხოვრობდა ეს ერი და სული იყო პირველი. თანამედროვე ეპოქის მიერ მოტანილი მატერიალიზმი უნდა დაიძლიოს და სულიერება უნდა აღსდგეს და ის სერიოზული დამოკიდებულება რელიგიისადმი, რომელიც სამწუხაროდ დღეს ჯერ მაინც არ არის. თუმცა რასაკვირველია, დიდი შემობრუნებაა რელიგიისკენ.

აუცილებელია ძალიან სერიოზული დამოკიდებულება რელიგიისადმი.

აი, ეს არის ჩვენი გადარჩენის ერთ-ერთი უმთავრესი საწინდარი.

[ჩაწერა] გ. პეტრიაშვილმა // შანსი. – 1991. – 25 მაისი. – №21 (74). – 3 გვ.

სექტემბერი 20, 2015

ზვიად გამსახურდია: მიმართვა ქართველი ერისადმი საქართველოს ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობისადმი

Filed under: Uncategorized — georgianeli @ 12:09 PM

gamsakhurdia

საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა დღევანდელ ეტაპზე დგას უაღრესად მნიშვნელოვანი პრობლემების წინაშე, რომლებთან დაკავშირებითაც გადავწყვიტე აზრის გამოთქმა. დღეს უფრო და უფრო ნათელი ხდება, რომ საქართველო დამოუკიდებლობის დაკარგვისაკენ და ეროვნული კატასტროფისაკენ მიჰყავს პროიმპერიულ მაფიოზურ ხუნტას, რომელმაც იმპერიულ ძალებთან და საბჭოთა არმიასთან ერთად დაამხო ეროვნული ხელისუფლება და ამჟამად ახორციელებს საქართველოს ხელახალ ანექსიას. ამასთან, დღეს ცენტრისათვისაც და მისი მარიონეტული რეჟიმისთვისაც ნათელია, რომ დისკრედიტირებულ, მოღალატე, სისხლიან ხელისუფლებას და მის მიერ შეკოწიწებულ ნომენკლატურულ ცრუ პარლამენტს ადრე თუ გვიან მოუწევს პოლიტიკური არენის დატოვება საერთო-სახალხო მღელვარების და სოციალური აფეთქების თავიდან ასაცილებლად. იქმნება საფრთხე ხელისუფლების ვაკუუმისა და, რაც ცენტრისათვის ყველაზე საგანგაშოა, კანონიერი ხელისუფლების აღდგენისა.

დღეს თვითმარქვია ხუნტის ბანაკში გაიმართა პოლემიკა რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობებთან დაკავშირებით. თითქოსდა გამოიკვეთა ოპოზიცია, ცნობილი 25 პარტიის სახით, რომელიც გმობს არსებული ფაქტობრივი ხელისუფლების კურსს, გმობს დეკემბერ-იანვრის სისხლიან პუტჩსა და გადატრიალებას, იჩენს გარკვეულ ობიექტურობას აწ განდევნილი პრეზიდენტისა და დამხობილი ხელისუფლების მიმართ. მაგრამ აშკარაა, რომ იგი გაურბის სიმართლის თქმას და ჩქმალავს როლს იმ მოვლენებში, რომელთაც საქართველო დღეს კატასტროფამდე მიიყვანეს.

მე არ მსურს ვინმეს გადავუღობო გზა ჭეშმარიტ ეროვნულ პოზიციაზე დადგომისაკენ, მაგრამ ყველას უნდა ახსოვდეს, რომ ეს შეუძლებელია ერის წინაშე საკუთარი ცოდვების სრული აღიარებისა და მონანიების გარეშე. სხვაგვარად არავინ ირწმუნებს მათ გულწრფელობას, უფრო მეტიც, ხალხში განმტკიცდება რწმენა, რომ ეს არის ხუნტის მიერ ნებადართული, მართული ოპოზიცია და აქვს არანაკლებ უკეთური მიზანი, ვიდრე პუტჩი და გადატრიალება იყო, ვინაიდან დღეს ქართველი ხალხის დარბევა, ილუზორულ იმედებით მისი გაპასიურება, ქვაბიდან ორთქლის გამოშვება არანაკლები დანაშაულია, ვიდრე მისთვის კანონიერი ხელისუფლების წართმევა და პროიმპერიული ძალების მიერ ხელისუფლების ხელში ჩაგდება.

ამის გამო მე მსურს, უწინარეს ყოვლისა, მივმართო ჩვენს ერს, ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობას, ჩვენს სტუდენტ ახალგაზრდობას, ინტელიგენციას, ყველას, ვისაც არ შეუბღალავს სახელი ხუნტასთან კოლაბორაციონიზმით, ნუ ვირწმუნებთ მხოლოდ მათ სიტყვებს, საქმეთა მათთაგან შევიცნოთ ისინი. ამასთან, მოგიწოდებთ მათთან პოლემიკისაკენ, მათი მხილებისაკენ ილიასეული დევიზით: „რა ვაკეთეთ, რას ვშვრებოდით?“ ქართველ ხალხს მეხსიერება არ დაუკარგავს, ყველას კარგად ახსოვს, რომ ისინი თავად მონაწილეობდნენ „ხელისუფლების არაცივილიზებული გზით“ შეცვლაში, რასაც დღეს გმობენ ესოდენის თავგამოდებით. დღეს სირაქლემის პოლიტიკით, ნახევარსიმართლის თქმით ვერავინ გავა ფონს.

მათ გულწრფელობაში გვაეჭვებს ისიც, რომ ისინი ნახევარსიმართლის გარდა, ისტორიის აშკარა გაყალბებასაც არ ერიდებიან, რათა მიჩქმალონ საკუთარი დანაშულები ერის წინაშე. 9 აპრილის მოძრაობა არ გაგრძელდა, ეროვნული ფორუმი გაიხლიჩა, ეს დიდი შეცდომა იყოო. ნურას უკაცრავად, ბატონებო! 9 აპრილის მოძრაობა გააგრძელა „მრგვალმა მაგიდამ“, რომელმაც ჩაატარა ისტორიული მნიშვნელობის პირველი მრავალპარტიული არჩევნები, თქვენს მიერ ბოიკოტირებული (და არა მხოლოდ რეფერენდუმი), რითაც უსისხლოდ დაამხო საქართველოში კომუნისტური წყობა და გამოაცხადა საქართველოს დამოუკიდებლობა, ჩაატარა კონსტიტუციური რეფორმა, ძირეულად შეცვალა არსებული კონსტიტუცია, იგი ეროვნულ დროებით კონსტიტუციად აქცია და ამზადებდა დამოუკიდებელი საქართველოს ახალ კონსტიტუციას, რაც თქვენ ჩაშალეთ, ბატონებო! ეროვნული ფორუმი არ გახლეჩილა, იგი დასტოვეს ჭეშმარიტმა ეროვნულმა ძალებმა მას შემდეგ, რაც იგი „მხედრიონის“ ბანდამ ჩაიგდო ხელში, რომლის მარიონეტებად იქეცით თქვენ. შემდეგ კი მიეკედლეთ სუკის მიერ შექმნილ „ეროვნულ კონგრესს“ და ერთ-ერთი ყველაზე შავბნელი ძალის, ე.წ. ეროვნულ-დემოკრატიული (სინამდვილეში ანტიეროვნულ-პროკომუნისტური) პარტიის ეგიდის ქვეშ განაგრძობდით ბრძოლას ეროვნული ხელისუფლების წინააღმდეგ. ყბადაღებული „24-ე რეზოლიციაც“ თქვენი ერთობლივი ძალისხმევით იშვა. თქვენ აქტიურად მონაწილეობდით 2 სექტემბრისა და 4 ოქტომბრის მსგავს პროვოკაციულ აქციებში. თქვენ მათთან ერთად შეთხზეთ მითი საქართველოში ვითომდაც არსებული „დიქტატურის“ და „ტოტალიტარიზმის“ შესახებ. თქვენ ტაშს უკრავდით ამ დემაგოგთა და მოღალატეთა მიერ შეთითხნილ სიცრუეს „გამსახურდია-შევარდნაძის“ „გამსახურდია-იანაევის“ ალიანსის შესახებ. სინამდვილეში კი მათთან ერთდ ჩამოიყვანეთ შევარდნაძე საქართველოში. თქვენ მათთან ერთად მოამზადეთ გადატრიალება, რომელმაც საქართველოს დააკარგვინა დამოუკიდებლობა, დამპყრობლის ჯარს მოუხსნა საოკუპაციო ჯარის სტატუსი და დააკანონა მისი ყოფნა სამანეთო ზონაში ანუ „ესენგე“-ში (დე ფაქტოდ). დიახ, ყველას კარგად ახსოვს, რომ ახალი ოპოზიციის ერთ-ერთი ლიდერი, რკონთან და თბილისის ზღვასთან ალიანსში მყოფი, კანონიერი პარლამენტის შიგნიდან ამფეთქებელი, დეკემბერ-იანვრის სისხლიანი პუტჩის დროს განერიდა დედაქალაქს ვითომდაც ავადმყოფობის საბაბით, რათა დაერწმუნებინა დასავლეთ საქართველოს აბობოქრებული მოსახლეობა, პრეზიდენტსა და პარლამენტს არაფერი უჭირთ, ნუ წახვალთო მათ დასახმარებლად. კარგად გვახსოვს აგრეთვე კანონიერ ხელისუფლების საგარეო საქმეთა მინისტრის ფარული ალიანსი შევარდნაძესთან და პუტჩისტებთან, ტელევიზიასთან, შავნაბადაზე და თბილისის ზღავაზე მისი „მოღვაწეობა“.

ამრიგად, სანამ ისინი არ ამცნობენ ერს სრულ სიმართლეს თავიანთი უკეთური საქმიანობის შესახებ, ქვეყნის მტრებთან თავიანთი ალიანსის შესახებ, სანამ საქმით არ გამოისყიდიან თავიანთ დანაშაულებს, ჩვენ სრული საფუძველი გვაქვს განვაცხადოთ, რომ ისინი წარმოადგენენ არა ახალ ოპოზიციას არსებული თვითმარქვია ხელისუფლების მიმართ, არამედ ამ ხელისუფლებისა და ცენტრის მიერ შექმნილ მესამე ძალას, რომელიც სჭირდება ცენტრს ახალ დასაყრდენად მოსალოდნელი კატაკლიზმების შემთხვევაში, რომ ისინი წარმოადგენენ ქართულ ოპოზიციას, ჭეშმარიტ ოპოზიციასთან დაპირისპირებულს. თუმც, ამავე დროს, ვიმეორებ, რომ ჩვენ არა გვაქვს უფლება ვინმეს ვკრათ ხელი, ვინც ზემოხსენებულ პირობებს შეასრულებს და საქმით დაამტკიცებს თავის ერთგულებას ეროვნული საქმისადმი და კანონიერი ხელისუფლებისადმი. ჩვენ არა ვართ წინააღმდეგი რუსეთ-საქართველოს შორის ურთიერთთანასწორი, ურთიერთხელსაყრელი ურთიერთობისა, მაგრამ ეს შესაძლებელი გახდება მხოლოდ მას შემდეგ, რაც რუსეთის ხელისუფლება დაგმობს საქართველოში მომხდარ გადატრიალებას, დაგმობს სისხლიან რეპრესიებს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის წინააღმდეგ 1989 წლის 9 აპრილიდან დღემდე, დაგმობს უკანონო, თვითმარქვია ხელისუფლებას, სცნობს საქართველოს ტერიტორიულ მთლიანობას და აღადგენს კავშირს მის კანონიერ ხელისუფლებასთან. აგრეთვე, მას შემდეგ, რაც იგი ცნობს საქართველოს თავის მიერ ანექსირებულ ქვეყნად და საოკუპაციო ჯარებს გაიყვანს მისი ტერიტორიიდან.

რაც შეეხება ჭეშმარიტ ეროვნულ-განმათავისუფლებელ და დემოკრატიულ მოძრაობას, იგი კვლავ პარიტეტულ პრინციპზე უნდა გაერთიანდეს „მრგვალ მაგიდაში“, რომელიც არის სიმბოლო ჩვენი მოძრაობის ერთობისა და მისი კოორდინაციისა. ამასთან დაკავშირებით მზად ვარ ვითანამშრომლო ყველა ჭეშმარიტ ეროვნულ არაკოლაბორაციონალისტულ პოლიტიკურ ძალასთან.

გვფარავდეს ღმერთი სიმართლისა და ჭეშმარიტებისა!

საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტი
ზვიად გამსახურდია
1993 წლის თებერვალი

 წყარო: მიმართვა : ქართველი ერისადმი საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობისადმი / გამსახურდია ზ. // აღდგომა. – 1993. – 28 თებერვალი. – №7 (39).- 1გვ.

სექტემბერი 12, 2015

ზვიად გამსახურდიას კომენტარი ე.წ. “სამხრეთ ოსეთის” შესახებ (1991 წ)

80850

1991 წლის 23თებერვალი, ამონარიდი ზვიად გამსახურდიას პრესკონფერენციიდან, რომელიც უცხოელი ჟურნალისტებისთვის გაიმართა.  საქართველოს უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარეს დაუსვეს კითხვა სამხრეთ ოსეთის საკითხთან დაკავშირებით.

ჟურნალისტის კითხვა:

ბატონო ზვიად, გაზეთ „იზვესტიაში“ გამოქვეყნდა საკავშირო უმაღლესი საბჭოს დადგენილება სამხრეთ ოსეთთან დაკავშრებით. თუ შეიძლება რამდენიმე სიტყვა და კიდევ ერთიც, საკავშირო პარლამენტსა და რუსეთის პარლამენტს შორის ამ საკითხთან დაკავშირებით სხვაობაა…

– მოგახსენებთ, ეს დადგენილება არის ყოვლად არაკომპეტენტური და უკანონო, ვინაიდან საგანგებო წესების გამოცხადება სამაჩაბლოს მთელ ტერიტორიაზე არ წყვეტს ცხინვალის პრობლემას, არ წყვეტს ოსი ექსტრემისტების ალაგმვის პრობლემას. ეს იქნება მიმართული ქართველი ერის წინააღმდეგ. ეს იქნება განმტკიცება ოსი ექსტრემისტების პოზიციებისა.

გარდა ამისა, ამან შეიძლება გამოიწვიოს კონფლიქტის ესკალაცია მთელს საქართველოში, სადაც კი ოსები სახლობენ. მოგეხსენებათ, ასეთი რაიონები ძალზე ბევრია. ჩვენ ეს ვუთხარით აქ ჩამოსულ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე ვორონინს. ყველაფერი ეს ავუხსენით, დავუსაბუთეთ, იგი, თითქოსდა მართლაც შეფიქრიანდა, მაგრამ ამის შემდეგ რა პოზიციას დაიჭერენ, არ ვიცით.

ის წავიდა შემდეგ ცხინვალში და ახლა ისევ მოსკოვში გადაფრინდა. მაგრამ, მთავარი, რაც ჩვენ უნდა ვიცოდეთ, და სჯობია ვიცოდეთ სიმართლე, ვიდრე თავი მოვიტყუოთ, ისაა, რომ ე.წ. სამხრეთ ოსეთის კონფლიქტი არის სინამდვილეში ცენტრისა და ოსი ექსტრემისტების ომი საქართველოს წინააღმდეგ. ეს არავითარი ეთნიკური კონფლიქტი არ არის..

ესაა ცენტრის სადამსჯელო ოპერაცია, რომელიც მიზნად ისახავს მთელი ტერიტორიის ჩამოცილებას საქართველოდან. ეს უკვე იგეგმება. აი, ახლა მოგვივიდა წინადადება, რომ სამ დღეში შემოვიღოთ საგანგებო მდგომარეობა.

ჩვენ ამას, რასაკვირველია, არ გავაკეთებთ, ამის შემდეგ, ალბათ, პრეზიდენტის ბრძანებულება გამოვა, რომელიც ჩვენს გარეშე შემოიღებს საგანგებო მდგომარეობას და როგორც ეს ყარაბაღში მოხდა, მოახდენს მთელი ამ ტერიტორიის იზოლირებას საქართველოსაგან.

ეს იმას ნიშნავს, რომ მთელი ეს ტერიტორია დაკარგული იქნება საქართველოსათვის. აი, მიზანი ცენტრისა, რომელისთვისაც იგი იბრძვის ყოველნაირი საშუალებებით. მოხდა დეზინფორმირება საზოგადოების გარკვეული ნაწილისა. ეს იქნება, რასაკვირველია, კატასტროფული შედეგი. ჩვენ, რა თქმა უნდა, ამას პასუხის გარეშე არ დავტოვებთ. იქნება ქართველი ერის ძალზე მწვავე რეაქცია.

ვიმეორებ, ცენტრის გეგმაა სამაჩაბლოს ჩამოცილება საქართველოდან. აი, ესაა მათი მთავარი მიზანი. რაც შეეხება საბჭოთა კავშირის უზენაეს საბჭოს, იქ რა ძალები ბატონობენ, ეს ყველასათვის კარგადაა ცნობილი და ისინი ამ იმპერიალისტურ კურსს ემორჩილებიან, რასაკვირველია, მას უჭერენ მხარს. მაგრამ აი, რუსეთის უზენაესი საბჭოს გარკვეული ნაწილი ხედავს ამ უსამართლობას და ჩვენ უფრო გვიჭერს მხარს. გუშინ იყო, მაგალითად, ოსების მიერ მოწყობილი პრესკონფერენცია მოსკოვში. აწყობდა გენერალი ცაგოლოვი. იგი ექსტრემისტების ლიდერია, რომელიც ახლა პროფესორად შეინიღბა, მოუშვა წვერი ლევ ტოლსტოის მსგავსად.

ეს არის ტერორისტული ბანდების მეთაური, რომელიც დივერსანტებს აგზავნის სამაჩაბლოში. მოსკოვში იგი ცდილობს დიდი მშვიდობის მქადაგებლის როლში გამოსვლას, მაგრამ იქ ჩავიდნენ ოსი ლტოლვილები სამაჩაბლოდან და ეს პრესკონფერენცია ფაქტობრივად ჩაშალეს.ამხილეს იქვე ცაგალოვი და მისი ბანდა და მათ ვერ შეძლეს საზოგადოების მოტყუება. ამით აიხსნება ის, რომ გუშინ „ვრემია“ შედარებით ჩუმად იყო ამ საკითხზე და პრესაც ასე თუ ისე კორექტულად იქცევა. მაგრამ ეს, რასაკვირველია, არ აინტერესებს ცენტრს. ცენტრს აქვს მიზანი. ცენტრის მიზანია ჩვენი დასჯა.

ჩვენი დასჯა იმისათვის, რომ ჩვენ დამოუკიდებლობისათვის ვიბრძვით და არ ვაწერთ ხელს სამოკავშირეო ხელშეკრულებაზე. და აი, ამისათვის იყენებს ცენტრი სამაჩაბლოს. ასეთია მდგომარეობა.

წყარო

ოქტომბერი 8, 2014

დაზმირ ჯოჯუა – 1991 წლის აგვისტოს პუტჩი და საქართველო

femap

როცა 1870-1871 წლების საფრანგეთ-პრუსიის ომის შემდეგ საფრანგეთის მესამე რესპუბლიკის პირველმა პრეზიდენტმა ა. ტიერმა ცნობილ გერმანელ ისტორიკოსს რანკეს ჰკითხა: “ვის ებრძვის გერმანია ნაპოლეონს III-ის დამხობის შემდეგ? – რანკემ უპასუხა: “გერმანია ებრძვის ლუდოვიკო XIV-ს”. პასუხი სავსებით ნათელია იმათთვის, ვისაც თუნდაც ზედაპირული წარმოდგენა აქვს ევროპის ისტორიაზე: მისი არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ელზასი და ლოთარინგია საფრანგეთმა სწორედ ლუდოვიკო XIV-ის დროს შეიერთა[1]. ამავე ლოგიკით, ვთქვათ, გერმანია 1914-1918 წლებში ებრძოდა ივანე მრისხანესა და პეტრე პირველს.

1991-1993 წლებში რუსეთი ებრძოდა დავით აღმაშენებელსა და გიორგი ბრწყინვალეს, სიმონ I-სა და ილია ჭავჭავაძეს, ე.ი. ებრძოდა არა ზ. გამსახურდიას “დიქტატურას” და “ავტორიტარულ მმართველობას”, არა ოსებისა და აფხაზების “გენოციდის” სურვილით შეპყრობილ ქართულ “ფაშიზმს”, არამედ საქართველოს ერთიანობის სტრატეგიას, მისი ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი აღდგინების იდეას. ამ ბრძოლაში კრემლის იმპეროკრატიას მრავლად ჰყავდა საყრდენი ძალების როლში XX საუკუნის ლიპარიტ ბაღვაშები თუ „ცივის მთაზე გაჟლეტილი ერისთავები“, დაუდ-ხანები თუ სერგო ორჯონიკიძეები. აქ საქმე მხოლოდ იმაში როდია, რომ რუსეთი ცდილობდა და ყოველთვის ეცდება ქართული მიწების მიტაცებას ე.წ. „მცოცავი ანექსიის“ გზით. ეს პრობლემა გაცილებით რთული და მრავალწახნაგოვანია და მისი ობიექტური გააზრება მხოლოდ გეოპოლიტიკის კოგნიტიური სტრუქტურების პრიზმაშია შესაძლებელიც და აუცილებელიც.

XX საუკუნის 80-იანი წლების მეორე ნახევარში საბჭოთა კავშირში საგრძნობლად გააქტიურდნენ მძლავრი ტექტონიკური ძალები, რომელთაც შეეძლოთ ამ იმპერიის მთელი გეოპოლიტიკური კონფიგურაციის რადიკალური შეცვლა. მ. გორბაჩოვის „პერესტროიკასთან“ ერთად, მადესტაბილიზებელ ძალებს შორის მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა ქართულმა ეროვნულ-გამათავისუფლებელმა მოძრაობამ. 1990 წლის 28 ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების შედეგად, რომელსაც ჩვენ ვუწოდებთ მშვიდობიან ეროვნულ-კონსერვატიულ რევოლუციას, ქართული ეროვნული მოძრაობა გახდა სახელმწიფოს პოლიტიკური ხელისუფლება. 1990 წლის 14 ნოემბერს ახლადარჩეული უზენაესი საბჭოს პირველსავე სესიაზე მის თავმჯდომარედ აირჩიეს ზვიად გამსახურდია. საქართველო გამოცხადდა რესპუბლიკად და აღდგენილ იქნა ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი სიმბოლიკა. „გარდამავალი პერიოდის შესახებ“ მიღებულ დადგენილებაში ეროვნულმა პარლამენტმა გამოაცხადა გარდამავალი პერიოდი საქართველოს დამოუკიდებლობის სრული (დე-ფაქტო და დე-იურე) აღდგენისათვის საფუძვლების შემზადების მიზნით. თავის საპროგრამო გამოსვლაში ზ. გამსახურდიამ აღნიშნა, რომ „ახალ ეტაპზე ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობის თავისებურება იმაში მდგომარეობდა, რომ ამიერიდან ბრძოლას დამოუკიდებლობისათვის სათავეში ჩაუდგა უზენაესი საბჭო, როგორც ხელისუფლების არჩეული ორგანო“[2]. მაშასადამე, მოხდა ეროვნული მოძრაობის ლეგიტიმიზაცია, გასახელმწიფოებრივება. ეროვნულ პარლამენტს ენიჭებოდა დუალისტური ფუნქცია – ის წარმოადგენდა როგორც ლეგიტიმურ საკანონმდებლო ხელისუფლებას, ისევე ეროვნული მოძრაობის წარმმართველ ცენტრსაც, ეროვნული დაუმორჩილებლობის ძირითად იურიდიულ ინსტიტუტს.

ზ. გამსახურდიას გარდამავალი ხელისუფლება არ შეიძლება ჩაითვალოს (ობიექტურად ვერც იქნებოდა) სრულფასოვან ლიბერალურ დემოკრატიად. ის შეიძლება შეფასდეს, როგორც მართვადი დემოკრატია ავტორიტარული და ქარიზმატული ტენდენციებით, როგორც საპრეზიდენტო ხელისუფლების დომინირება ელიტური ურთიერთობების პლურალისტური სტრუქტურების შენარჩუნებით. რაც შეეხება საგარეო პოლიტიკასა და დიპლომატიურ დოქტრინას; 1991 წლის 9 აპრილს საქართველოს უზენაესმა საბჭომ, ეყრდნობოდა რა ამავე წლის 31 მარტის საერთოეროვნული რეფერენდუმის შედეგებს, ოფიციალურად გამოაცხადა სახელმწიფოებრიობის აღდგენის შესახებ და მიიღო შესაბამისი დოკუმენტი – დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი. არსებითად, საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა გულისხმობდა რუსეთთან და იმ პერიოდისათვის ჯერ კიდევ არსებულ სსრკ-სთან სუბორდინაციული სახელმწიფოებრივი კავშირების გაწყვეტას და თვისობრივად ახალი ტიპის, თანასწორუფლებიანობასა და საერთაშორისო-სამართლებრივი ნორმების პრიორიტეტზე დამყარებული ურთიერთობებისათვის მზადყოფნას. ამიტომ ცხადია, რომ ახალი ქართული სახელმწიფოს დიპლომატიისა და საგარეო პოლიტიკის ერთ-ერთი ვექტორი, გარკვეული პოზიტიური გაგებით, ჩრდილოეთისაკენ იყო მიმართული.

ქართული დიპლომატიის ამ „ჩრდილოეთის ვექტორის“ მნიშვნელობას ზრდიდა ის გარემოებაც, რომ საქართველოს, როგორც სსრ კავშირის ყოფილი რესპუბლიკის საერთაშორისო ცნობის პერსპექტივა ძირითადად სწორედ საბჭოთა კავშირში განვითარებულ პროცესებზე იყო დამოკიდებული. ამასთან, ზ. გამსახურდია კარგად აცნობიერებდა მოსკოვთან ურთიერთობის რეგიონალურ განზომილებას – ეს ურთიერთობა აქტუალური იყო კავკასიის რეგიონში სტაბილური გეოპოლიტიკური სივრცის შექმნის თვალსაზრისითაც. სსრკ-ის დაშლამდე (1991 წლის დეკემბერი) ქართული დიპლომატიის „ჩრდილოეთის ვექტორი“ ორი მიმართულებით ვითარდებოდა. ეს გამოწვეული იყო იმპერიის სივრცეში ორი დიდი პოლიტიკური ცენტრის – სსრკ-ის ხელისუფლებისა და საკუთრივ რუსეთის ფედერაციული რესპუბლიკის ხელისუფლების ერთდროული არსებობით.

ზ. გამსახურდიას ურთიერთობა საბჭოთა კავშირის ხელმძღვანელობასთან მუდმივი დაძაბულობისა და კონფრონტაციის ვითარებაში წარიმართა. ეს გამოწვეული იყო პრეზიდენტ მ. გორბაჩოვის აშკარად ანტიქართული პოლიტიკით „სამაჩაბლოს საკითხში“. ამავე დროს, კრემლის სერიოზულ უკმაყოფილებას იწვევდა საქართველოს კატეგორიული უარი მონაწილეობა მიეღო ახალი სამოკავშირეო ხელშეკრულების (ე.წ. „ნოვო-ოგარიოვოს პროცესი“) მომზადებაში და ამ ფორმით არ შეეწყვიტა თავისი წევრობა საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში. სამაგიეროდ, საწყის ეტაპზე ერთგვარი აღმასვლით ვითარდებოდა ურთიერთობა რუსეთის ფედერაციის პოლიტიკურ ელიტასთან. მაგ: „სამაჩაბლოს საკითხში“ ბ. ელცინმა მაშინ კონსტრუქციული პოზიცია დაიკავა, რასაც მოჰყვა მისი და ზ. გამსახურდიას შეხვედრა ყაზბეგში 1991წ. 23 მარტს და ე.წ. „ყაზბეგის დეკლარაციის“ ხელმოწერა[3]. დეკლარაციაში ხაზგასმული იყო საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობა და მის საშინაო საქმეებში რუსეთის ყოველგვარი ჩარევის დაუშვებლობა. ამავე პოზიტიური კუთხით შეიძლება განვიხილოთ ზ. გამსახურდიას მონაწილეობა მოსკოვში გამართულ ბ. ელცინის საპრეზიდენტო ინაუგურაციაში (1991წ. ივნისი).

საქართველო-რუსეთის ურთიერთობანი რადიკალურად შეიცვალა 1991 წლის 18-21 აგვისტოს მოსკოვში განვითარებული მოვლენების შემდეგ. ცნობილია, რომ ეს მოვლენები ისტორიოგრაფიასა და პოლიტიკურ პუბლიცისტიკაში „აგვისტოს პუტჩის“ დეფინიციით არის შესული[4]. მოსკოვის პუტჩი, მიუხედავად მცირე ქრონოლოგიური ლოკალიზაციისა, იმდენად რთული და მრავალწახნაგოვანი მოვლენაა, რომ მის შესახებ სრულყოფილი, თუნდაც მხოლოდ მიმოხილვითი ნაშრომის შექმნა დიდ სიძნელეებთან არის დაკავშირებული. ამავე დროს, უაღრესად რთული სამეცნიერო პრობლემაა პუტჩის მიმართ საქართველოს ეროვნული ხელისუფლების დამოკიდებულების სრული
და ამომწურავი ანალიზი. ამიტომ, ჩვენ ხაზი გავუსვით მხოლოდ პროცესის შინაგანი დინამიკის განმაზოგადებელ მომენტებს, რის გამოც საკითხები, რომლებიც პრობლემის მეცნიერული გადაწყვეტისათვის არის საჭირო, ჩვენს მიერ დასმულია საბოლოო გარკვევის პრეტენზიის გარეშე.

პრობლემის სრულფასოვანი მეცნიერული ატრიბუცია აშკარად გაძნელებულია წყაროებრივი ბაზის უაღრესად შეზღუდული რაოდენობით. გარკვეული მიზეზების გამო პუტჩის მიმართ საქართველოს ხელისუფლების დამოკიდებულების ამსახველი საარქივო მასალა ფაქტობრივად არ არსებობს, ხოლო კულუარული ინფორმაციები მათი ავტორების პოლიტიკური სიმპათია-ანტიპათიებით და ღრმა ფსიქოლოგიზმით არის აღსავსე, რის გამოც მათი რეპრეზენტატულობის ხარისხი საკმაოზე დაბალია. ამან საშუალება მისცა ოპოზიციურ პოლიტიკურ პუბლიცისტიკას (მაგ., თ. სიგუას ინტერვიუები და მათში აქცენტის გაკეთება ე.წ. „იანაევის დაკითხვის ოქმებზე“, პუტჩისტური „გენერალიტეტის“ წარმომადგენელთა (თ. კიტოვანი, თ. დუმბაძე, გ. ლანჩავა) „მტკიცებები“ გკჩპ-თან ზ. გამსახურდიას თითქოსდა შემთანხმებლურ ურთიერთობებზე და სხვ.) და ისტორიოგრაფიას (მაგ., უ. ბლუაშვილის ფაქტობრივად ცალმხრივი და არაფრისმთქმელი რიტორიკა გ. იანაევის ხუნტასთან თანამშრომლობით(?) ზ. გამსახურდიას მიერ ჩადენილი „დანაშაულის“ შესახებ[5] და ა.შ.), შეექმნა აშკარად მანიპულატორული და პიარტექნოლოგიური სურათი ამ პრობლემატური საკითხის გარშემო. აღნიშნულ „კონცეფციათა“ არადიპლომატიური და დილეტანტური „გნოსისი“ მათ ავტორთა ტენდენციურობის პროდუქტია. „შევარდნაძის ეპოქამ“ მართლაც რომ დიდი მანიპულატორები და კომბინატორები წარმოშვა და არა მხოლოდ პოლიტიკოსთა შორის.

დღემდე განსახილველ პრობლემასთან მიმართებაში შეიმჩნევა ერთგვარი პუბლიცისტური რედუქცია – უაღრესად რთული მოვლენის ერთგვარი გამარტივება, მთელი პროცესის დაყვანა ეროვნული გვარდიის სტატუსი ფორმალურ-იურიდიულ შეცვლაზე და 1991 წ. 19 აგვისტოს შესაბამისი ბრძანებულებების აბსოლუტიზაციაზე. ჩვენი ძირითადი ამოცანა სწორედ ამ რედუქციონიზმის უარყოფა და პრობლემის კომპლექსური ობიექტური ანალიზია. რაც შეეხება ზემოთთქმულ წყაროთმცოდნეობით „სივიწროვეს“, ისტორიოგრაფიაში
აპრობირებულია სპეციფიკური, ასე ვთქვათ, კონტრმეთოდი: სამეცნიერო კვლევა-ძიებისას დასაშვებია და ბუნებრივიც, რომ ესა თუ ის
მოვლენა, რომელიც შეუძლებელია აღდგეს საარქივო და სხვა სახის წყაროებით, რეკონსტრუირებულ იქნეს კონკრეტულ-ისტორიული სიტუაციის გათვალისწინებით და ლოგიკური ანალიზის გზით. ამ შემთხვევაში ისტორიული „ლოგოსი“ აკომპენსირებს ისტორიული ფაქტოგრაფიის არასაკმარისობას.

საქართველოს ეროვნული ხელისუფლება კარგად აცნობიერებდა ქვეყნის დამოუკიდებლობისათვის საბჭოთა და რუსული იმპერიალიზმის მხრიდან მომდინარე საფრთხეებს და რისკის ფაქტორებს. მან იმთავითვე აირჩია სრული სუვერენიტეტისა და დეოკუპაციის კურსი და უარი თქვა მ. გორბაჩოვის ადმინისტრაციის ეგიდით მიმდინარე ახალი სამოკავშირეო ხელშეკრულების მომზადების პროცესში (ე.წ. „ნოვო-ოგარიოვოს პროცესში“) მონაწილეობაზე[6]. საქართველომ, ბალტიის ქვეყნებმა, სომხეთმა და მოლდოვამ 1991 წ. მაისში დააფუძნეს ალტერნატიული „კიშინიოვის ფორუმი“, როგორც სამოკავშირეო ხელშეკრულების არმომწერ სახელმწიფოთა თანამშრომლობისა და კოორდინაციის სახელმწიფოთაშორისი კოალიცია.

როგორ წარიმართა აგვისტოს პუტჩი, როგორც პოლიტიკური პროცესი? იმთავითვე უნდა აღინიშნოს, რომ ეს პროცესი წარმოადგენდა არა იმდენად დაპირისპირებას დემოკრატიისა და კონსერვატიული რეაქციის ძალებს შორის, რამდენადაც ბრძოლას ძალაუფლებისათვის პარტიულ-ნომენკლატურულ დაჯგუფებებს შორის და, აქედან გამომდინარე, ნომენკლატურული გადატრიალების, შიდასახელისუფლებო ფრონდის მცდელობას. რაც შეეხება ხსენებულ დაჯგუფებათა გეგმებში საბჭოთა სივრცის პოლიტიკურ-ტერიტორიული მოწყობის პროექტებს, აქ ერთმანეთს დაუპირისპირდა არსებული იმპერიის შენარჩუნებისა და „ელცინის გუნდის“ მიერ შემუშავებული „ლიბერალური იმპერიის“ სტრატეგიები. აგვისტოს მოვლენების შინაგანი არსის ამგვარ დეფინიციას ფუნდამენტური მნიშვნელობა აქვს ზ. გამსახურდიას მიერ გამოჩენილი ნეიტრალიტეტის მართლზომიერების მტკიცებისათვის. მაგრამ ამაზე ქვემოთ.

„ნოვო-ოგარიოვოს პროცესი“ დასასრულს მიუახლოვდა და ახალი სამოკავშირეო ხელშეკრულების ხელმოწერის დღედ 1991 წ. 20 აგვისტო დადგინდა. 29 ივლისს მ. გორბაჩოვი კონფიდენციალურ ვითარებაში შეხვდა რუსეთისა და ყაზახეთის პრეზიდენტებს – ბ. ელცინსა და ნ. ნაზარბაევს და მათთან განიხილა სამოკავშირეო ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდგომი საკადრო ცვლილებები სსრკ-ს უმაღლეს ხელმძღვანელობაში[7]. დადგენილია, რომ კონკრეტულად საუბარი იყო ვ. პავლოვის (პრემიერ-მინისტრი), ბ. პუგოს (შინაგან საქმეთა მინისტრი), დ. იაზოვის (თავდაცვის მინისტრი) და ვ. კრიუჩკოვის (სუკ-ის თავმჯდომარე) გადაყენებაზე[8]. ამდენად, ცხადზე უცხადესია, რომ 20 აგვისტოს ახალი სამოკავშირეო ხელშეკრულების დადებისთანავე ზემოხსენებული პირები ავტომატურად კარგავდნენ თანამდებობრივ სტატუსს საბჭოთა იმპერიის უმაღლეს იერარქიაში. გადატრიალების ორგანიზაციისთვის მათი ნომენკლატურული ინტერესები სავსებით ნათელია. არადა, სწორედ ეს „ოთხეული“ გახდა პუტჩის თავისებური მენტალური ცენტრი.

18 აგვისტოს ფოროსის აგარაკზე მ. გორბაჩოვთან (ის აქ ისვენებდა 5 აგვისტოდან) გამოცხადდნენ ო. ბაკლანოვი, ნ. შენინი, გენ. ვ. ვარენიკოვი და ა. პლეხანოვი. დელეგაციამ გორბაჩოვს უჩვენა მომავალი საგანგებო მდგომარეობის სახელმწიფო კომიტეტის (ე.წ. ГКЧП – Государственный комитет по чрезвычайному положению. ჩვენს ტექსტში ქართული აბრევიატურა ვამჯობინეთ – შემდეგში „სმსკ“ – დ.ჯ.) შემადგენლობა და მოსთხოვა ქვეყანაში საგანგებო მდგომარეობის შემოღების შესახებ ბრძანებულების ხელმოწერა[9]. მ. გორბაჩოვმა კატეგორიული უარი განაცხადა ქვეყანაში საგანგებო სიტუაციის სამართლებრივი რეჟიმის დაწესებაზე, რაც ინიციატორებს შეთქმულებად და არალეგიტიმურ დაჯგუფებად აქცევდა. მოსკოვში დაბრუნებისთანავე მათ პრეზიდენტი არაქმედუნარიანად გამოაცხადეს და ჩამოაყალიბეს საგანგებო მდგომარეობის სახელმწიფო კომიტეტი, როგორც საგანგებო მდგომარეობის რეჟიმში სსრკ-ის მართვის მთავარი ორგანო. სმსკ-ში შევიდნენ: გ. იანაევი – პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი, ვ. პავლოვ – პრემიერ-მინისტრი, ბ. პუგო-შინაგან საქმეთა მინისტრი, ვ. კრიუჩკოვი – სუკ-ის თავმჯდომარე, დ. იაზოვი – თავდაცვის მინისტრი, ო. ბაკლანოვი – სსრკ-ს თავდაცვის საბჭოს თავმჯდომარის პირველი მოადგილე, ვ. სტაროდუბცევი – სსრკ-ს აგრარიკოსთა კავშირის თავმჯდომარე და ა. ტიზიაკოვი – სსრკ-ს სახელმწიფო საწარმოების და მრეწველობის, მშენებლობის, ტრანსპორტისა და კავშირგაბმულობის ობიექტების ასოციაციის პრეზიდენტი[10]. 1991წ. 19 აგვისტოს გამოქვეყნდა სმსკ-ის #1 ბრძანებულება, რომელშიც პუტჩისტები აცხადებდნენ მათ მიერ განხორციელებული აქციის კანონიერებისა და მართლზომიერების შესახებ, ასევე ღიად აფიქსირებდნენ სახელმწიფო გადატრიალების მიზეზებს – ქვეყნის სუვერენიტეტისათვის დამღუპველი პოლიტიკის შეჩერება და სსრკ-ს ერთიანობის შენარჩუნება. სმსკ-მა გამოაცხადა – ქვეყნის ზოგიერთ რეგიონში საგანგებო მდგომარეობის შემოღება, ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიებისა და საზოგადოებრივი ორგანიზაციების აკრძალვა, მიტინგებისა და დემონსტრაციების აკრძალვა, მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებზე სახელმწიფო კონტროლის დაწესება და ა.შ.[11].

ჩვენს მიერ დასმული პრობლემის კონტექსტში განსაკუთრებით აქტუალურია სმსკ-ის #1 ბრძანებულების (სულ იგი შეიცავდა 16 პუნქტს) რამდენიმე პუნქტი, რომლებსაც სრულად მოვიყვანთ:

2.  …. დაუყოვნებლივ გაუქმდეს სსრკ კონსტიტუციისა და კანონების საწინააღმდეგოდ მოქმედი ხელისუფლებისა და მმართველობის ორგანოები, გასამხედროებული ფორმირებანი.

  1. ამიერიდან უკანონოდ ითვლება ხელისუფლებისა და მმართველობის ორგანოთა ის კანონები და გადაწყვეტილებები, რომლებიც ეწინააღმდეგებიან სსრკ კონსტიტუციასა და კანონებს.
  2. შეწყდეს იმ პოლიტიკური პარტიების, საზოგადოებრივი ორგანიზაციებისა და მასობრივი მოძრაობების მოღვაწეობა, რომლებიც ხელს უშლიან ვითარების ნორმალიზაციას.
  3. … აუცილებლობის შემთხვევაში შემოღებულ იქნას კომენდანტის საათი, ტერიტორიის პატრულირება, სასაზღვრო და საბაჟო რეჟიმის გამკაცრება. კონტროლქვეშ უნდა იქნას აყვანილი უმთავრესი სახელმწიფო და სამეურნეო და სასიცოცხლო დანიშნულების ობიექტები…“[12]

როგორც ვხედავთ, აგვისტოს პუტჩი ხდებოდა სერიოზული რისკის ფაქტორი საქართველოს ეროვნული და სახელმწიფოებრივი უსაფრთხოებისათვის. მისი თუნდაც დროებითი წარმატება ჩვენს ქვეყანაშიც და მის ირგვლივაც პერმანენტული დაძაბულობის სერიოზულ და სახიფათო კერებს ქმნიდა. ზემოთმოყვანილი #1 გადაწყვეტილების რეალიზაცია საქართველოს მუდმივი დესტაბილიზაციის პერსპექტივით ემუქრებოდა. კერძოდ: მე-2 პუნქტი კანონგარეშე აცხადებდა საქართველოს პრეზიდენტის უფლებამოსილებებს, პრეფექტურის ინსტიტუტს, 1991 წლის იანვარში ჩამოყალიბებულ ეროვნულ გვარდიას, ასევე ოპოზიციურ ეროვნულ კონგრესში ინტეგრირებულ პარამილიტარულ ჯგუფებს; მე-3 პუნქტი ავტომატურ რეჟიმში აუქმებდა საქართველოს უზენაესი საბჭოს მიერ 1990 წლის 11 ნოემბრიდან მიღებული კანონების, ნორმატიული აქტებისა და გადაწყვეტილებების უმრავლესობას, მათ შორის, 1991 წლის 31 მარტის რეფერენდუმის შედეგებს და 9 აპრილის დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტს; მე-4 პუნქტი კრძალავდა არა მხოლოდ ოპოზიციური პარტიების, არამედ თვით მმართველი ბლოკის ფუნქციონირებას; მე-7 პუნქტი ითვალისწინებდა საქართველოს ხელისუფლების გვერდის ავლით საქართველოს ტერიტორიაზე დისლოცირებული ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის შენაერთების საჭიროებისამებრ გამოყენებას.

ეროვნული გვარდიის (ისევე, როგორც სხვა რესპუბლიკის ანალოგიური შენაერთების) ლიკვიდაციის მოთხოვნა ხაზგასმით დააფიქსირა სმსკ-ის თავმჯდომარემ გ. იანაევმა თავის 18 აგვისტოს „მიმართვაში“, რომლის ადრესატები იყვნენ გაერო-ს გენერალური მდივანი და მსოფლიოს სახელმწიფოთა და მთავრობათა მეთაურები: „… გათვალისწინებულია იმ ანტიკონსტიტუციური, უკონტროლო და არსებითად დანაშაულებრივი სამხედრო ფორმირებების ლიკვიდაცია, რომლებიც თესავენ მორალურ და ფიზიკურ ტერორს სსრკ-ის მთელ რიგ რეგიონებში და წარმოადგენენ დეზინტეგრაციული პროცესების კატალიზატორებს“[13]. ყველამ კარგად იცის, თუ რა „მორალური და ფიზიკური ტერორი დათესა“ საქართველოს ეროვნულმა გვარდიამ შიდა ქართლში, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისა და სამაჩაბლოს ქართული მოსახლეობის დაცვისათვის მიმდინარე სამართლიან ომში.

1991წ. 19 აგვისტოს სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარემ ა. ლუკიანოვმა 26 აგვისტოსთვის მოიწვია საბჭოს რიგგარეშე სესია[14]. ცხადია, რომ რიგგარეშე სესიას უნდა დაემტკიცებინა გადაწყვეტილება საგანგებო მდგომარეობის შემოღების შესახებ და ამით მოეხდინა სმსკ-ისა და პუტჩისტური გადატრიალების ლეგიტიმაცია.

აგვისტოს პუტჩის დღეებში გადატრიალების წინააღმდეგ ბრძოლის ცენტრი გახდა რუსეთის ფედერაციის ხელმძღვანელობა. მიმართვაში „რუსეთის მოქალაქეებს“ პრეზიდენტმა ბ. ელცინმა, უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარემ რ. ხასბულატოვმა და მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარემ ი. სილაევმა მომხდარი შეაფასეს, როგორც რეაქტიული ანტიკონსტიტუციური სახელმწიფო გადატრიალება და მოუწოდეს მოსახლეობას არ შეესრულებინა სმსკ-ის გადაწყვეტილებები. ამავე დროს, სპეციალური ბრძანებულებით ბ. ელცინმა საკუთარ დაქვემდებარებაში გადაიყვანა რუსეთის ტერიტორიაზე არსებული სსრკ-ს აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოები, მათ შორის სუკი, თავდაცვისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროები.

როგორი იყო დასავლეთის რეაქცია? რასაკვირველია, ცალსახად ნეგატიური. 1991 წ. 19 აგვისტოს აშშ-ის პრეზიდენტის ადმინისტრაციამ გამოაქვეყნა სპეციალური განცხადება, რომელშიც მოსკოვში მიმდინარე პროცესს ანტიდემოკრატიული გადატრიალების კვალიფიკაცია მისცა და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ თეთრი სახლი ამ გადატრიალებას მხარს არ დაუჭერდა. ამასთან, ჯ. ბუშმა ჩამოაყალიბა სსრკ-ს მიმართ აშშ-ის პოლიტიკის შემდეგი საბაზისო პრინციპები: სსრკ-ში დემოკრატიისა და რეფორმების პოლიტიკის გაგრძელება; აშშ მხარს უჭერს ყველა კონსტიტუციურად არჩეულ ხელმძღვანელს და გამოდის ძალის გამოყენების წინააღმდეგ; აშშ გამოდის ძალის გამოყენების წინააღმდეგ ბალტიისპირეთის სახელმწიფოებში, ასევე ნებისმიერ სხვა რესპუბლიკაში მთავრობათა შეცვლის მიზნით; აშშ მოუწოდებს
სსრკ-ს დაიცვას თავისი საერთაშორისო ხელშეკრულებანი და ვალდებულებანი ჰელსინკის აქტისა და პარიზის ქარტიის შესაბამისად[15]. ანალოგიური განცხადება გააკეთა ნატო-ს გენერალურმა მდივანმა მ. ვიორნერმა, რომელმაც აღნიშნა, რომ „ნატოს ფარგლებში მიღებული იქნება სიფრთხილიდან გამომდინარე ზომები, რათა გარკვეულმა ძალებმა თავი შეიკავონ საგარეოპოლიტიკური ავანტიურებისაგან“[16].

აგვისტოს პუტჩი დამარცხდა. ელცინის დაჯგუფებამ შეძლო მოსახლეობის უდიდესი ნაწილის უპირობო მხარდაჭერის მოპოვება და სიტუაციის კონტროლქვეშ აყვანა. ცხადია, უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა არმიისა და სუკ-ის სპეცნაწილების მიერ გამოჩენილ ნეიტრალიტეტს. 21 აგვისტოს ფოროსში გაფრინდნენ დ. იაზოვი, ო. ბაკლანოვი, ვ. კრიუჩკოვი, ა. ლუკიანოვი და სხვა, მაგრამ ისინი მ. გორბაჩოვმა არ მიიღო. რამდენიმე საათში ფოროსში ჩავიდნენ რუსეთის ვიცე-პრეზიდენტი ა. რუცკოი და პრემიერ-მინისტრი ი. სილაევი. მათი გორბაჩოვთან მოლაპარაკების შემდეგ სმსკ-ის წევრები დააპატიმრეს. იმავე ღამეს გორბაჩოვი მოსკოვში დაბრუნდა[17].

აგვისტოს მოვლენების ორი უმთავრესი შედეგია განსაკუთრებით საგულისხმო და მნიშვნელოვანი: 1. გაძლიერდა სსრკ-ის დეზინტეგრაციის პროცესი და საბჭოთა კავშირის დაშლა შეუქცევადი გახდა; 2. იმპერიის მეტროპოლიურ სტრუქტურებში გაძლიერდა „ელცინის დაჯგუფების“ სტატუსი, რომელმაც არსებითად ჩაანაცვლა „გორბაჩოვის დაჯგუფება“ და საკუთარ თავზე აიღო ერთიანი იმპერიული სივრცის შენარჩუნების ამოცანის გადაწყვეტის ფუნქცია.

მოსკოვის პუტჩის შესახებ პირველივე ცნობების მიღებისთანავე პრეზიდენტმა ზ. გამსახურდიამ სასწრაფოდ შეწყვიტა შვებულება დაბა ყაზბეგში და დედაქალაქში დაბრუნდა. 18 აგვისტოს მთელი დღის განმავლობაში ის აწარმოებდა პოლიტიკურ კონსულტაციებს თავის უახლოეს გარემოცვასთან და მმართველი ბლოკის საპარლამენტო ფრაქციასთან. როგორც ჩანს, ეს კონსულტაციები წარიმართა გაურკვევლობისა და ერთგვარი დაბნეულობის რეჟიმში, რადგანაც პრაქტიკულად შეუძლებელი იყო პუტჩის პირველ საათებში მოსკოვიდან მეტ-ნაკლებად დეტალური ინფორმაციის მიღება. სიტუაციის ზოგადი პარამეტრებისა და საქართველოს სამხედრო-პოლიტიკური რესურსების შეფასების საფუძველზე, სმსკ-თან ღია კონფრონტაციის შემთხვევაში ქვეყნისათვის შესაძლო ტოტალური საშიშროების მასშტაბების გათვალისწინებით ზ. გამსახურდიამ აირჩია აქტიური ნეიტრალიტეტის ტაქტიკა. რაში გამოვლინდა ეს აქტიური ნეიტრალიტეტი?

1991 წ. 19 აგვისტოს გამოქვეყნდა საქართველოს პრეზიდენტის, უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმისა და მინისტრთა საბჭოს ერთობლივი მიმართვა საქართველოს მოსახლეობისადმი. მასში აღნიშნული იყო, რომ მოსკოვში შექმნილია არასტაბილური სიტუაცია და ახლო მომავალში შესაძლოა იგი უმართავი გახდეს, ამიტომ საქართველოს მოსახლეობამ უნდა გამოიჩინოს სიფრთხილე, გონიერება, შორსმჭვრეტელობა, არ აყვეს მოსალოდნელ პროვოკაციებს. რესპუბლიკის ყველა სახელმწიფო დაწესებულებამ და საზოგადოებრივმა ორგანიზაციამ საქმიანობა უნდა გააგრძელოს ჩვეულებრივ რეჟიმში და ა.შ[18]. როგორც ვხედავთ, ამ ერთობლივ მიმართვაში საკმაოდ ნათლად და ორაზროვნების გარეშე, ამასთან, გარკვეული დიპლომატიური ეტიკეტის დაცვით დაფიქსირდა საქართველოს ხელისუფლების პოზიცია.

19 აგვისტოს თბილისში საგანგებო მისიით ჩამოვიდა სსრკ თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, არმიის გენერალი ვ. შურავლიოვი, რომელსაც სპეციალური ინსტრუქციები ჰქონდა როგორც გ. იანაევისაგან, ასევე დ. იაზოვისაგან და მარშალ ს. ახრომეევისაგან. რასაკვირველია, ეს ინსტრუქციები ითვალისწინებდა საქართველოს ხელისუფლების დაშინებას სამხედრო ძალის მუქარით და ამის შედეგად საქართველოს ტერიტორიაზე სმსკ-ის გადაწყვეტილებათა რეალიზაციის უზრუნველყოფას. გენ. ვ. შურავლიოვს შეხვდნენ პრეზიდენტი ზ. გამსახურდია და უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე ა. ასათიანი. მოლაპარაკებაში მონაწილეობდა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის სარდალი გენ. ვ. პატრიკეევი. სამწუხაროდ, მოლაპარაკების ოქმი ან მისი მეტნაკლებად ხელმისაწვდომი აღწერილობა არ არსებობს. მაგრამ შესაძლებელია მისი არსებითი მხარეების რეკონსტრუირება საქართველოს უზენაესი საბჭოს 26 აგვისტოს საგანგებო სესიის ეროვნული გვარდიისადმი მიმართვის ტექსტიდან[19] და საქართველოს პრეზიდენტის პრესმდივნის 1991 წლის 27 აგვისტოს განცხადებიდან[20].

მოლაპარაკებაზე გენ. ვ. შურავლიოვმა წამოაყენა რამდენიმე ულტიმატუმი, რომელთა შორის განსაკუთრებით მძიმე იყო საქართველოს ეროვნული გვარდიის გაუქმების მოთხოვნა. ცხადია, რომ სმსკ-ის #1 ბრძანებულების მე-2 პუნქტის ფონზე ეს მოთხოვნა იყო კატეგორიული და იმპერატიული. თავისთავად, ამ მოთხოვნის ულტიმატური ფორმით ზ. გამსახურდიასათვის წაყენება ნიშნავდა საქართველოს საშინაო საქმეებში უხეშ ჩარევას, თანაც სამხედრო ძალით დამუქრების სახით. საგულისხმოა, რომ სწორედ მოლაპარაკების
მიმდინარეობის დროისათვის ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის თბილისის გარნიზონის ნაწილებმა კონტროლი დააწესეს თბილისის აეროპორტსა და რკინიგზის სადგურზე.

შეხვედრაზე გენ. ვ. შურავლიოვმა პირდაპირ გამოაცხადა, რომ მოთხოვნის შეუსრულებლობის შემთხვევაში საბჭოთა ჯარის ნაწილებს მიცემული აქვთ ბრძანება საქართველოს ეროვნული გვარდიის განადგურების შესახებ. ვ. შურავლიოვის აღნიშნული მუქარის და საქართველოზე პირდაპირი სამხედრო დარტყმის საშიშროების საფუძვლიანობას ნათელყოფენ სხვა დოკუმენტებიც. მაგალითად, 1991წ. 19 აგვისტოს დილის 4 სთ-სა და 30 წთ-ზე სსრკ თავდაცვის მინისტრმა დ. იაზოვმა სსრკ ჯარების სახეობათა მთავარსარდლებსა და გენერალურ შტაბებს, ფლოტებისა და ოლქების (მათ შორის ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის) სარდლებს გაუგზავნა საიდუმლო დაშიფრული ტელეგრამა #8825[21]. შიფროგრამაში იყო სამხედრო მზადყოფნაში („მზადყოფნა #1“) ჯარების მოყვანისა და მათი სიტუაციის შესაბამისად ამოქმედების ბრძანება. მაშასადამე, 19 აგვისტოსთვის საქართველოში დისლოცირებული საბჭოთა არმიის ყველა შენაერთი და ნაწილი იმყოფებოდა #1 მზადყოფნის საგანგებო რეჟიმში. საყურადღებოა ერთი ინტერვიუ, რომელიც ცოტა მოგვიანებით გაზეთ „მოსკოვსკიე ნოვოსტის“ კორესპონდენტს ალ. კაკოტკინს მისცა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ერთ-ერთი დივიზიის ინკოგნიტოდ დარჩენილმა მეთაურმა. მან ჟურნალისტს განუცხადა: „სამხედრო კონფრონტაციის შემთხვევაში, იმწუთსავე საქართველოს ეროვნული გვარდიის წინააღმდეგ გადავისროდით მასზე ოთხჯერ მეტ ძალებს…“[22].

ამდენად, სმსკ-ის მიერ მიღებული ბრძანებულების დეტალური ანალიზი, დ. იაზოვის #8825 ბრძანებისა და გენ. ვ. შურავლიოვის მუქარის
სტრატეგიული ატრიბუცია, საბჭოთა სამხედრო ნაწილების მოქმედება თბილისის აეროპორტსა და ვაგზლის მოედანთან – ყოველივე ეს საფუძველს გვაძლევს ვამტკიცოთ, რომ არსებობდა საქართველოზე პირდაპირი სამხედრო დარტყმის რეალური საფრთხე. ცხადია ისიც, რომ სმსკ-თან სამხედრო კონფრონტაციის შემთხვევაში, საშიშროება ემუქრებოდა არა მხოლოდ ზ. გამსახურდიას ხელისუფლებას, არამედ საერთოდ საქართველოს – კონსტიტუციური წყობილების დამხობით, სამხრეთ ოსეთის სუვერენიზაციით, პარტნომენკლატურის ხელისუფლებაში აღდგენითა და საყოველთაო ანარქიითა და დესტაბილიზაციით.

შექმნილ სიტუაციაში, მოსალოდნელი ძალისმიერი ზეწოლის თავიდან აცილებისა და კრემლისათვის ინტერვენციის საბაბის არმიცემის მიზნით, ზ. გამსახურდიამ გადადგა კომპრომისული ტაქტიკური ნაბიჯი: 1991წ. 19 აგვისტოს მან ხელი მოაწერა ბრძანებულებას „საქართველოს რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარების – ეროვნული გვარდიის რეორგანიზაციის შესახებ“[23]. ბრძანებულება დროებით ცვლიდა (და არ აუქმებდა) ეროვნული გვარდიის სტატუსს, რადგანაც იგი არ აუქმებდა 1991წ. 29 იანვრის ორგანულ კანონს გვარდიის შექმნის შესახებ. ფაქტობრივი სტატუს-კვო უცვლელად ტოვებდა გვარდიის შეიარაღებისა და პირადი შემადგენლობის რაოდენობრივ მაჩვენებლებს, დისლოკაციის ზონებს. ცვლილებას დაექვემდებარა მხოლოდ დე იურე სტატუსი – გვარდიას ეძლეოდა „ომონის“ ქვედანაყოფის სტატუსი და ექვემდებარებოდა შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილეს, ხოლო ეროვნული გვარდიის სარდლის თანამდებობა და თავდაცვის სამთავრობო კომისია უქმდებოდა. არსებითად, საკუთრივ ეროვნული გვარდიისათვის 19 აგვისტოს ბრძანებულებას მოჰყვებოდა ერთადერთი ნომენკლატურული ცვლილება – თ. კიტოვანი და მისი გარემოცვის ზოგიერთი არაპროფესიონალი გენერალი კარგავდნენ თანამდებობებს.

აღნიშნული გადაწყვეტილებით ზ. გამსახურდიამ გვარდიაც შეინარჩუნა და იმპერიის სამხედრო მანქანას საქართველოს წინააღმდეგ დამსჯელი აქციების ჩატარების საბაბიც მოუსპო. ამავე დროს, სმსკ-ის სამხედრო ემისრებთან კონტაქტებზე თანხმობით მან შექმნა ერთგვარი კომპრომისული ფონი, ერთგვარი პოლიტიკური სივრცე მანევრირებისათვის პუტჩის შესაძლო, თუნდაც დროებითი წარმატების შემთხვევისათვის. მთავარი მაინც ის არის, რომ „19 აგვისტოს კომპრომისს“ საფუძვლად ჰქონდა საქართველოს ეროვნული ხელისუფლების სრულიად ლოგიკური მისწრაფება – მის ქმედებებს არ გამოეწვია „ცენტრის“ ინტერვენცია და სამხედრო რეპრესიები, აღეკვეთა სამხედრო
ოპერაციების პროვოცირების საშიშროება.

1991 წ. 20 აგვისტოს ზ. გამსახურდიამ სპეციალური მიმართვა გაუგზავნა დასავლეთის ქვეყნების ხალხებსა და მთავრობებს[24]. პრეამბულაში მან მოსკოვში შექმნილ ვითარებას „არასტაბილური სიტუაცია“ უწოდა და ხაზი გაუსვა ტოტალიტარულ იმპერიაში ლიბერალიზაციისა და დემოკრატიზაციის პროცესების აბსოლუტურ შეუძლებლობას. „პოლიტიკური შეფასება მომხდარი გადატრიალებისა, – აღნიშნა საქართველოს პრეზიდენტმა, – ძალიან რთულია, ვინაიდან ჯერჯერობით არ არის ნათელი ნამდვილი გადატრიალებაა ეს, თუ მხოლოდ გარიგება ან შოუ, რომლისგანაც პოლიტიკური დივიდენდების მიღებას მიელტვიან ცალკეული სახელმწიფო ლიდერები“.

როგორც ვხედავთ, ზ. გამსახურდიამ აგვისტოს მოვლენები შეაფასა როგორც გადატრიალება, როგორც უკანონო ანტიკონსტიტუციური პუტჩი, თანაც სავსებით ცხადად და არაორაზროვნად. ამასთან, მან ირიბად მიანიშნა კიდეც, რომ ეს იყო არა „ნამდვილი გადატრიალება“, ე.ი. რეალური დაპირისპირება რეაქციულ-ტოტალიტარულ და ლიბერალურ-დემოკრატიულ ძალებს შორის, არამედ ე.წ. „სასახლის გადატრიალება“, ნომენკლატურული პუტჩი, რომლის არსებითი დანიშნულება იმპერიულ ცენტრში ელიტათა ცირკულაციაში, უფრო კონკრეტულად რომ ვთქვათ, გორბაჩოვის ჯგუფის ელცინის ჯგუფით ჩანაცვლებაში მდგომარეობდა. აგვისტოს მოვლენის ამგვარი დეფინიცია, რომელიც ამ მოვლენებიდან სულ რაღაც ნახევარ წელიწადში წინასწარმეტყველური გამოდგა, გამოირჩეოდა ორიგინალურობითა და არადიპლომატიური პირდაპირობით. ამიტომ ბუნებრივია ის ნეგატიური რეაქცია, რაც ამგვარ შეფასებას მოჰყვა რუსეთსა და დასავლეთში, მათ შორის აშშ-ის პრეზიდენტის მხრიდანაც.

20 აგვისტოს მიმართვის ცენტრალური თემა იყო მოწოდება სსრკ-ის ნაციონალური რესპუბლიკების დამოუკიდებლობის საერთაშორისო ცნობისაკენ: „შექმნილი არასტაბილური მდგომარეობა, რეაქციული ძალების გამარჯვება საფრთხეს უქადის უწინარეს ყოვლისა სსრკ-ში შემავალ იმ რესპუბლიკებს, რომლებიც იბრძვიან დამოუკიდებლობისათვის… ისინი უშუალო სამხედრო აგრესიის საფრთხის წინაშე დგანან. ამიტომ მე მოვუწოდებ დასავლეთის მთავრობებს, უწინარეს ყოვლისა, აშშ-ს, სასწრაფოდ და გადაუდებლად დე ფაქტო და დე იურე ცნონ ამ რესპუბლიკების, მათ შორის საქართველოს დამოუკიდებლობა და დიპლომატიური ურთიერთობა დაამყარონ მათთან“.

რას გულისხმობდა „კიშინიოვის ფორუმში“ მონაწილე რესპუბლიკების დამოუკიდებლობის სასწრაფო დიპლომატიურ რეჟიმში აღიარების მოწოდება, თუ არა პუტჩის მიმართ აშკარა და სრულიად განსაზღვრულ ოპოზიციას? პუტჩის ძირითადი მიზანი ხომ „ნოვო-ოგარიოვოს პროცესის“ ჩაშლასა და სსრკ-ს არსებული სახით შენარჩუნებაში მდგომარეობდა. არადა თვით აშშ-სა და დასავლეთის სხვა სახელმწიფოების მიერ ეროვნული რესპუბლიკების დამოუკიდებლობის ცნობა სწორედ რომ პუტჩის წინააღმდეგ აშკარა და პირდაპირი დიპლომატიური ბრძოლის გაცილებით ძლიერი ბერკეტი იქნებოდა, ვიდრე აშშ-ს ადმინისტრაციის ზემოთმოყვანილი განცხადება იმის შესახებ, რომ აშშ გადატრიალებას მხარს არ დაუჭერდა. ან კიდევ რით ჩამოუვარდება ზ. გამსახურდიას 20 აგვისტოს მიმართვის მოწოდება ესტონეთის მიერ პუტჩის დღეებში დამოუკიდებლობის გამოცხადებას, ან მოლდოვას პრეზიდენტის მ. სნეგურის „ანტიგეკაჩეპისტურ“ გამოსვლას კიშინიოვის 19 აგვისტოს მიტინგზე, თუ, რასაკვირველია, არ აჭარბებს მათ თავისი ანტიპუტჩისტური პათოსით?

ერთი სიტყვით, 20 აგვისტოს მიმართვაში ზ. გამსახურდიამ მოსკოვის მოვლენებს ანტიკონსტიტუციური გადატრიალებაც უწოდა და დასავლეთის მხრიდან პუტჩისტების წინააღმდეგ ქმედითი პოლიტიკურ-დიპლომატიური კონფრონტაციაც მოითხოვა. ამ თვალსაზრისით მიმართვა ერთგვარი გასაღებია მოსკოვის პუტჩთან მიმართებაში საქართველოს ეროვნული ხელისუფლების პოლიტიკის ობიექტური ანალიზისათვის. პოლიტიკოსთა (თ. სიგუა, გ. ჭანტურია და სხვ.) და ისტორიკოსთა (უ. ბლუაშვილი, დ. მჭედლური) და სხვათა მტკიცება, თითქოს ადგილი ჰქონდა სმსკ-თან კოლაბორაციონისტურ შემთანხმებლობას, „გამსახურდიას ალიანსს იმპერიის ყველაზე რეაქციულ წრეებთან“ (sic!), მიუღებლად მიგვაჩნია. მითუმეტეს, როცა მაშინ განვითარებული პროცესების მიმართ პოსტფაქტუმ ანალიტიკური მიდგომის დეფიციტი ნამდვილად არ იგრძნობა.

უნდა ითქვას, რომ ზ. გამსახურდიამ მომავალი სმსკ-ს ზოგიერთი წევრი პუტჩამდე გაცილებით ადრე გააკრიტიკა მათი უაღრესად კონსერვატიული და იმპეროკრატიული შეხედულებების გამო. მაგ., 1991 წ. 3 ივლისს მოსკოვში გამართულ პრესკონფერენციაზე მან უარყო გ. იანაევის (მაშინ სსრ კავშირის ვიცე-პრეზიდენტის) მიერ „შპიგელისთვის“ მიცემულ ინტერვიუში განცხადებული სიცრუე, თითქოს კრემლი არ ახდენდა არანაირ ზეწოლას სამოკავშირეო ხელშეკრულების არმომწერ რესპუბლიკებზე. იქვე ზ. გამსახურდიამ მკაცრად გააკრიტიკა სსრკ-ს პრემიერ-მინისტრი ვ. პავლოვი, უწოდა რა მას „ძალიან კონსერვატიული და რეაქციული კომუნისტი“[25].

1991 წ. 26 აგვისტოს საქართველოს უზენაესი საბჭოს საგანგებო სესიამ მიიღო დადგენილებათა პაკეტი 19-21 აგვისტოს მოსკოვის მოვლენების შესახებ[26]. დადგენილებაში „1991 წლის 19-21 აგვისტოს მოვლენების პოლიტიკური შეფასების შესახებ“ ეს მოვლენები დახასიათდა როგორც „სსრკ-ში სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა“, რომლის მიზანი იყო ტოტალიტარიზმისა და კომუნისტური დიქტატურის აღდგენა, საბჭოთა იმპერიის რღვევის პროცესის შეჩერება. დადგენილებაში „1991 წლის 19-21 აგვისტოს სსრ კავშირში მიმდინარე მოვლენების დროს საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის ბიუროს, საქართველოს კომპარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის, საქართველოს კომპარტიის სამხრეთ ოსეთის საოლქო კომიტეტისა და ე.წ. სამხრეთ ოსეთის სახალხო დეპუტატთა გაუქმებული საბჭოს თვითმარქვია აღმასრულებელი კომიტეტის მოქმედებათა შესახებ“ უზენაესმა საბჭომ მკაცრად დაგმო აღნიშნული სტრუქტურების მოქმედება პუტჩის დღეებში, როგორც „გადატრიალების ორგანიზატორთა ჯგუფის მხარდაჭერა“. მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება კომპარტიის გაუქმებისა და მისი ქონების ნაციონალიზაციის შესახებ. ცხადია, გაუქმდა კომპარტიის ყველა ინსტიტუციური სტრუქტურა, მათ შორის – საპარლამენტო ფრაქციაც. ამავე დღეს საქართველომ ცნო პუტჩის დროს (21 აგვისტოს) გამოცხადებული ესტონეთისა და ლატვიის დამოუკიდებლობა.

ვფიქრობთ, ცალკე უნდა შევეხოთ საკითხს აგვისტოს პუტჩზე სსრკ-ის შემადგენლობაში შემავალი სხვა რესპუბლიკების ხელმძღვანელი ელიტების რეაქციის შესახებ. ამ რეაქციის რეალური შინაარსის გარკვევას არსებითი მნიშვნელობა აქვს ზ. გამსახურდიას მიერ გადადგმული ტაქტიკური პოლიტიკური ნაბიჯების ინტერპრეტაციისათვის. 1991 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნდა კრებული „Путч-Хроника тревожных дней“, მისი ერთი ნაწილის ავტორი არის პროელცინური დაჯგუფების ჟურნალისტი, ვინმე ოლგა ვასილიევა, რომელიც თავში – „რესპუბლიკები პუტჩის დროს“ – ეროვნულ რესპუბლიკებს სამ ნაწილად ჰყოფს და ამგვარი დიფერენციაციის საფუძვლად აღებული აქვს მათი ხელმძღვანელობის მიერ სმსკ-თან წარმართული ურთიერთობების სამი ვარიანტი. ო. ვასილიევა ასე „ახარისხებს“ რესპუბლიკებს:

  1. “წინააღმდეგობის ქრონიკა – ლატვია, ლიტვა, ესტონეთი, მოლდოვა.
  2. ლოდინის ქრონიკა – უკრაინა, ბელორუსია, სომხეთი, ყაზახეთი, ყირგიზეთი, ტაჯიკეთი, თურქმენეთი, უზბეკეთი.
  3. შემთანხმებლური ქრონიკა – აზერბაიჯანი და საქართველო….“[27].

ამ შესავლის შემდეგ ელცინის „დემოკრატიული“ რუსეთის ველიკოდერჟავული ამბიციებით შეპყრობილი ო. ვასილიევა სრულიად უტიფრად აცხადებს, რომ „ამა თუ იმ ფორმით გკჩპ-სადმი, როგორც ახალი საკავშირო ხელმძღვანელობისადმი, მხარდაჭერა (?) გამოხატეს საქართველომ (sic!) და აზერბაიჯანმა“, რომ „19 აგვისტოს გამსახურდია შეუთანხმდა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის სარდალს, რომ 24 აგვისტომდე (?) შეასრულებდა გეკაჩეპეს ყველა მოთხოვნას (?!)“[28].

ჩვენ ზემოთ უკვე გავაანალიზეთ ზ. გამსახურდიას ტაქტიკური ნაბიჯები და ვაჩვენეთ მათი უალტერნატივობა და მართლზომიერება. იძულებითი ფორმალური კომპრომისის მიზეზებსაც შევეხეთ. ამიტომ აქ სიტყვას არ გავაგრძელებთ, აღვნიშნავთ მხოლოდ: ო. ვასილიევას ქრონიკალური პასაჟები ქვეტექსტურად მიანიშნებენ ამ ავტორის ანტიქართულ პათოსზე. ხსენებულ თავში არ არის მოყვანილი თუ დამოწმებული არც ერთი ოფიციალური დოკუმენტი და ესოდენ მნიშვნელოვანი საკითხი მოცემულია პრიმიტიული ჟურნალისტური გამოძიების დონეზე. ძირითად წყაროდ აღებულია საინფორმაციო სააგენტოების „რია“-სა და „პოსტფაქტუმის“ ცნობები. ორივე ეს სააგენტო მაშინ ბ. ელცინის გუნდის კონტროლქვეშ იყო და თავისთავად ცხადია მათი ტელეტაიპებიდან და ფაქსაპარატებიდან მოწოდებული ინფორმაციის სანდოობა და გაშიფრვის მექანიზმები.

ნათელია, რომ ბ. ელცინის ბლოკის მხარდამჭერი „დემოკრატი“ ჟურნალისტის პოზიციები, რომლებიც იდენტურია მაშინდელი „დემოკრატიული რუსეთის“ საერთო პოლიტიკური კურსისა და ქართველი პუტჩისტების შეხედულებებისა, გენერირებულია საქართველოს ეროვნული ხელისუფლების საგარეო-პოლიტიკური კურსის მიმართ აშკარად ნეგატიური დამოკიდებულებით. რუსეთის პოლიტიკური ისტებლიშმენტი იმედოვნებდა, რომ პუტჩის შემდეგ რუსეთში მართლაც რეალურად განხორციელებული ლიბერალიზაციის
პოლიტიკის წყალობით ახალი „ელცინური ცენტრი“ მიიზიდავდა რესპუბლიკებს და შეაცვლევინებდა მათ წინანდელ დამოკიდებულებას სამოკავშირეო ხელშეკრულებისადმი. ფორმულა საკმაოზე მარტივი იყო: „გორბაჩოვური ცენტრი“ აღარ არსებობს (ან დასუსტებულია). არსებობს „ელცინური ცენტრი“ და მასთან მოაწერეთ ხელი“.

ზ. გამსახურდიას მიერ სრული სუვერენიტეტის კურსის გაგრძელება არ შედიოდა „ელცინური ცენტრის“ ნეოიმპერიულ ინტერესებში და ო. ვასილიევაც ამ ინტერესების გამომხატველია. საქართველოს ხელისუფლების მიერ პუტჩის დროს გადადგმული ნაბიჯების კრიტიკა მხოლოდ ფონია, მთავარი კი სხვაა, კერძოდ ზ. გამსახურდიას მიერ დსთ-ს პროექტზე უარის თქმა. ეს კარგად ჩანს იმაშიც, რომ იმავე „ქრონიკაში“ ჟურნალისტი კრიტიკის ქარცეცხლში ატარებს საქართველოს ხელისუფლების სხვა, პუტჩთან აბსოლუტურად არავითარ კავშირში არმყოფ ისეთ აქციებს, როგორიცაა – „მხედრიონის“ განიარაღება და მისი ლიდერების დაპატიმრება 1991 წ. თებერვალში, ყოფილ სამხრეთ ოსეთში ბოევიკთა განიარაღება, 1991 წ. 10 სექტემბრის ბრძანებულება სსრკ თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო კომისარიატების გაუქმების შესახებ. საგულისხმოა და ნიშანდობლივიც, რომ ქართველი პუტჩისტებისა და მათი იმდროინდელი თუ დღევანდელი მხარდამჭერების პოზიციები ზ. გამსახურდიას პუტჩთან დამოკიდებულების საკითხში აშკარად იდენტურია რუსეთის პოლიტიკური ელიტისა და მედიაკრატიის ზემოთმოყვანილი შეხედულებებიდან.

დავუბრუნდეთ საკითხს აგვისტოს მოვლენებზე სხვა რესპუბლიკების რეაქციის შესახებ. მეტი სიცხადისა და რეპრეზენტაციისათვის უმჯობესია ეს რეაქცია მოვიყვანოთ ფაქტოგრაფიული რეტროსპექციის სახით. მაშ ასე: უკრაინა – 19 აგვისტოს დილით პრეზიდენტ ლ. კრავჩუკს შეხვდა გენ. ვ. ვარენიკოვი (ვ. შურავლიოვის თბილისის ვიზიტის სრული ანალოგია და კიევზე სამხედრო-დიპლომატიური ზეწოლა). ამ შეხვედრის შემდეგ უკრაინის ლიდერი გამოვიდა ტელევიზიით და მოსახლეობას „სიბრძნისა და სიმშვიდისაკენ“ მოუწოდა. სიტყვაც არ თქმულა არც გადატრიალების ანტიკონსტიტუციურობაზე და არც სმსკ-ის უკანონობაზე. ერთადერთი, ასე ვთქვათ, ძლიერი ტონი ლ. კრავჩუკის განცხადებაში იყოს ის, რომ „სამართლებრივ სახელმწიფოში ყველაფერი, მათ შორის საგანგებო მდგომარეობის შემოღება, უნდა ხდებოდეს კანონის საფუძველზე“[29].

ყაზახეთი – 19 აგვისტოს განცხადებაში პრეზიდენტმა ნ. ნაზარბაევმა გააკრიტიკა მ. გორბაჩოვი „პერესტროიკის“ კურსის გატარებაში გამოჩენილი მერყეობისა და პასიურობისათვის[30]. არავითარი მომხდარის პირდაპირი პოლიტიკური შეფასება და, მითუმეტეს, დაუმორჩილებლობა.

სომხეთი – 19 აგვისტოს 17.00 სთ-ზე ტელევიზიით გამოვიდა პრეზიდენტი ლ. ტერ-პეტროსიანი და მოსახლეობას სიმშვიდისა და წესრიგისაკენ მოუწოდა[31].

ლატვია – უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარემ ა. გორბუნოვმა ხალხს მოუწოდა სიმშვიდისაკენ და განაცხადა, რომ „მოსკოვში მიღებული გადაწყვეტილებები ლატვიას არ ეხება“[32]. სად არის აქ გადატრიალების ანტიკონსტიტუციურობის დეკლარირება და მისი შედეგების მიმართ პირდაპირი კონფრონტაცია?

ლიტვა – ვილნიუსში იყო სიმშვიდე. ხალხის ნაწილი შეგროვდა უზენაესი საბჭოს შენობის წინ. 19-20 აგვისტოს ღამეს უზენაესმა საბჭომ სასწრაფოდ მოახდინა ლიტვა-რსფსრ-ს ხელშეკრულების რატიფიკაცია, სადაც ლაპარაკი იყო 1940წ. ლიტვის ანექსიაზე[33].

ესტონეთი – მას შემდეგ, რაც ტალინის აეროპორტში დაეშვა სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავი და მედესანტეთა ორი ასეული გადმოსხა, ხოლო ტალინის ცენტრში შევიდა ტანკებისა და ჯავშანტრანსპორტიორების კოლონა, პარლამენტის სპიკერმა ა. რიუტელმა და პრემიერ-მინისტრმა ე. სავისაარმა ხალხს მოუწოდეს სიმშვიდისაკენ და არ შესულიყვნენ ჯარისკაცებთან კონფლიქტში[34]. სად ჩანს აქ „წინააღმდეგობის ქრონიკა“? სხვათაშორის, სწორედ ესტონეთში განხორციელებული ძალისმიერი აქციის ანალოგიური აქციებით დაემუქრა შურავლიოვი ზ. გამსახურდიას.

მოლდოვა – 19 აგვისტოს კიშინიოვში გამართულ მიტინგზე გამოსვლისას პრეზიდენტმა მ. სნეგურმა გააკრიტიკა პუტჩი და მოსახლეობას მოუწოდა ქალაქისა და მთელი მოლდოვის დასაცავად[35].

ამრიგად, საქართველოს ეროვნული ხელისუფლების პოლიტიკური კურსი 1991წ. 19-21 აგვისტოს პუტჩის პერიოდში შეიძლება ერთმნიშვნელოვნად შეფასდეს, როგორც აქტიური პოზიტიური ნეიტრალიტეტი. ეს კურსი, ერთის მხრივ, მკაფიოდ გამოხატავდა საქართველოს დისტანცირებას იმპერიული ცენტრისაგან, რომელსაც უკვე დე იურე აღარ ეკუთვნოდა (1991 წ. 31 მარტის რეფერენდუმისა და 9 აპრილის დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტის ძალით), მეორეს მხრივ, აფიქსირებდა გარკვეულ დაპირისპირებას სსრკ-ს ახალ ხელმძღვანელ სტრუქტურასთან (მოწოდება რესპუბლიკების დამოუკიდებლობის ცნობისაკენ ეწინააღმდეგებოდა სმსკ-ის #1 გადაწყვეტილებაში დაფიქსირებულ ფორმულირებებს სსრკ-ის შენარჩუნების შესახებ).

ზ. გამსახურდიას ხელისუფლებას არ უცვნია სმსკ-ის კანონიერება, ხოლო 20 აგვისტოს „მიმართვის“ შესაბამისი ნაწილი ირიბად მოითხოვდა გადატრიალების შედეგების ანულირებას. ზ. გამსახურდიამ იმთავითვე ალღო აუღო აგვისტოს პუტჩის შინაგან რეალურ არსს და მიხვდა, რომ ეს იყო ბრძოლა ძალაუფლებისათვის ორ იმპეროკრატიულ დაჯგუფებას შორის და არა ლიბერალიზმ-ტოტალიტარიზმის დაპირისპირება. საქართველოსთან მიმართებაში ეს ორივე ძალა იდენტური იმპერიული პოლიტიკის მატარებელი გახდა. საქართველოს პრეზიდენტმა თავიდანვე გააცნობიერა ამ „ორი რუსეთის“ ურთიერთგანუსხვავებლობა და ერთ-ერთის ღია მხარდაჭერის სახით საქართველო მეორეს მხრიდან სამხედრო ინტერვენციის საშიშროების წინაშე არ დააყენა. სწორედ ამაშია გამოჩენილი ნეიტრალიტეტის პოლიტოგემა, ნაკარნახევი ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი ინტერესების პრიმატით.

არადა, პუტჩიდან სულ რაღაც წელიწადნახევარში პუტჩისდროინდელი „ორივე“ რუსეთი ერთიანად გაერთიანდა საქართველოს წინააღმდეგ. სმსკ-ის მიმართ წინააღმდეგობის მოძრაობის აქტიური ორგანიზატორები შემდგომში გამოირჩეოდნენ ღია და აშკარა იმპერიალისტური მისწრაფებებით საქართველოს წინააღმდეგ. მაგ: ვიცე-პრეზიდენტი ა. რუცკოი არაერთხელ მოითხოვდა თბილისზე საჰაერო თავდასხმას აფხაზეთის კონფლიქტის დროს; უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე რ. ხასბულატოვი უშუალოდ მფარველობდა აფხაზ სეპარატისტებსა და მთიელ ხალხთა კონფედერაციას; პუტჩის დროს რუსეთის თავდაცვის მინისტრი, გენერალ-პოლკოვნიკი კ. კობეცი შემდეგში მონაწილეობდა რუსეთის გენერალური შტაბის მიერ სოხუმის აღების ოპერაციის დაგეგმვაში; რუსეთის სახელმწიფო მინისტრი გ. ბურბულისი სათავეში ედგა საქართველოში სახელმწიფო გადატრიალების კოორდინაციის საიდუმლო კომიტეტს. აი, ის „დემოკრატიული“ რუსეთი, რომლის მხარდაჭერის გამო ზ. გამსახურდიას სამხედრო დარტყმის საშიშროების წინაშე უნდა დაეყენებინა საქართველო.

და ბოლოს: მოსკოვის პუტჩმა საკუთრივ საქართველოში გამოკვეთა თვისობრივად ახალი შიდაპოლიტიკური სიტუაცია. განხორციელდა ოპოზიციის ადრე ფრაგმენტული, არაერთგვაროვანი დაჯგუფებების კონსოლიდაცია და ანტიეროვნული ოპოზიციის ერთიან სისტემად ჩამოყალიბება. ამ სისტემაში აღმოჩნდნენ სხვადასხვა მოტივაციის განსხვავებული პოლიტიკური სუბკულტურები – პარტნომენკლატურა და მასთან ასოცირებული ინტელიგენციის ნაწილი, ეროვნულ კონგრესში შემავალი პარტიები, პარამილიტარული გასამხედროებული დაჯგუფებები, მარგინალური და დეკლასირებული სოციალური ჯგუფები. ეს იყო საკუთრივ ქართული პუტჩის სოციალური ინფრასტრუქტურა, თამაშის საკუთარი წესებითა და სამხედრო-პოლიტიკური მხარდაჭერის რუსული წყაროებით. ცოტა მოგვიანებით მთელი ეს პარტოკრატიულ-კრიმინალურ-ინტელიგენტური კლიენტურა რუსეთის მიერ მობილიზებულ იქნა სამხედრო გადატრიალებისათვის და ეროვნული ხელისუფლების დამხობისათვის საბრძოლველად.

სოხუმის უნივერსიტეტის შრომები
ჰუმანიტარულ და სოციალურ-პოლიტიკურ მეცნიერებათა სერია
ტ. 1, 2007 წ.

———————————————————————————————————————————————————————-

[1]  Ю. С. Пивоваров, А. И. Фурсов. – Проблема НАТО сквозь призму противостояния “Россия – Запад”: конец пятисотлетнего спора?

http://www.e-journal.ru/p–euro-st1-9.-html.

[2]  გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, 12 ნოემბერი, 1990წ.

[3]  გაზ. “საქართველოს რესპუბლიკა“, 25 მარტი, 1991წ.

[4]  Новейшая история отечества. XX век. Т. II. Под редакцией проф. Э. Щагина. М., 1999, გვ. 380-384

[5] უ. ბლუაშვილი. პოლიტიკური პარტიები და ეროვნული მოძრაობა საქართველოში 1988-1991 წლებში. თბ., 1994, გვ. 43.

[6] მოლაპარაკებები ფორმულით „9+1“ მიმდინარეობდა მ. გორბაჩოვის ქალაქგარე რეზიდენციაში ნოვო-ოგარიოვოში, 1991წ. 29 აპრილიდან. პროექტის საბოლოო ვარიანტი მიიღეს 17 ივნისს, ხოლო ხელმოწერა დაიგეგმა 20 აგვისტოსათვის.

[7]  Новейшая история отечества. XX век. Т. II.., გვ. 379.

[8]  Новейшая история отечества. XX век. Т. II, გვ. 379.

[9]  М. С. Горбачев. Августовский путч. Причина и следствия. М., 1991, გვ. 34.

[10] А. А. Данилов, Л. Г. Косулина. История России. XX век. М., 2000, გვ. 529.

[11] Новейшая история отечества. XX век. Т. II, გვ. 380.

[12] გაზ. «Правда», 20 Августа, 1991г.

[13] გაზ. «Правда», 20 Августа…

[14] გაზ. «Правда», 20 Августа…

[15] გაზ. «Правда», 21 აвгуста 1991г.

[16] გაზ. «Правда», 21 აвгуста…

[17] Новейшая история отечества. XX век. Т. II, გვ. 381.

[18] საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს უწყებები. #8, 1991, გვ. 185.

[19] საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს უწყებები, #8, 1991, გვ. 188.

[20] გაზ. `საქართველოს რესპუბლიკა~, 27 აგვისტო, 1991წ.

[21]  Август-9. М., 1991, გვ. 14.

[22] გაზ. «Московские новости», 8 сентября 1991г.

[23] გაზ. `საქართველოს რესპუბლიკა~, 21 აგვისტო, 1991წ.

[24] საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს უწყებები, #8, 1991. გვ. 186.

[25] გაზ. `საქართველოს რესპუბლიკა~, 11 ივლისი, 1991წ.

[26] საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს უწყებები, #8, 1991, გვ. 163-165.

[27] Путч-Хроника тревожных дней. М., 1991, გვ. 106.

[28] Путч-Хроника тревожных дней.., გვ. 119.

[29] გაზ. «Правда», 18 сентября 1991г.

[30] გაზ. «Правда», 18 сентября…

[31] გაზ. «Правда», 21 августа 1991г.

[32] გაზ. «Правда», 21 августа 1991г.

[33] გაზ. «Правда», 21 августа 1991г.

[34] გაზ. «Правда», 21 августа 1991г.

[35] გაზ. «Правда», 21 августа 1991г.

სექტემბერი 29, 2014

ზვიად გამსახურდიას მოგონებები მერაბ კოსტავაზე

Filed under: Uncategorized — georgianeli @ 8:57 AM

ზვიად გამსახურდია. შეხვედრა საზოგადოებასთან 1989წ.

Filed under: Uncategorized — georgianeli @ 8:50 AM

Older Posts »

Blog at WordPress.com.